The Old Polish New Testament apocrypha are the most extensive written records of a Polish medieval religious language. The aim of this article is to analyze ways in which excerpts from the Psalms operate in these texts. No full Polish medieval translation of the Bible has been preserved, so it is the apocrypha that shape our understanding of the folk Bible in medieval Poland. Medieval authors came up with different translation strategies: formal and dynamic equivalence, as well as paraphrase and summary. The authors used the Latin text freely, adapting it to the subject, removing inconvenient passages and adding others. However, fragments of psalms are almost always translated accurately, word for word, duly accounting for the Latin word order. The manner of translating psalms is different from the way Old Polish authors translated texts they knew as bilinguals.
BrownGeorge H.1999. “The Psalms as the Foundation of Anglo-Saxon Learning.” Pages 1–24 in The Place of the Psalms in the Intellectual Culture of the Middle Ages. Edited by van DeusenN.Albany: State University of New York.
2.
DobrzenieckiTadeusz. 1969. “Łacińskie źródła Rozmyślania przemyskiego.” Pages 196–521 in Średniowiecze. Edited by LewańskiJ. Studia o kulturze 4. Wrocław: Ossolineum.
GarzanitiMarzello. 2018. “Apocryphal Tradition and Slavonic Pilgrimage Literature.” Scrinium1: 206–22.
5.
GesnerAgata. 2011. “Glosy w Rozmyślaniu przemyskim. Wyniki analizy formalnej i perspektywy badań.” Kwartalnik Językoznawczy3: 89–97.
6.
JovanovićLjubica. 2018. “The Reception of ‘Slavonic Aprocrypha.’” Scrinium1: 239–56.
7.
KalinaAntoni. 1879. “Anecdota palaeopolonica.” Archiv für Slavische Philologie3: 1–66.
8.
LeńczukMariusz. 2013. Staropolskie przekazy kanonu Mszy Świętej. Wariantywność leksykalna. Warszawa: Instytut Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk.
9.
LibéraAlain. 1988. “Od lektury do parafrazy : uwagi o cytacie w średniowieczu.” Translated by MaczkowskiW.Pamiętnik Literacki: czasopismo kwartalne poświęcone historii i krytyce literatury polskiej79(2): 331–44.
10.
LiereFrans van. 2014. An Introduction to the Medieval Bible. Cambridge: Cambridge University Press.
11.
MazurkiewiczRoman. 2007. “Kilkanaście dalszych uzupełnień do źródeł Rozmyślania przemyskiego.” Pages 198–201 in Amoenitates vel lepores philologiae. Edited by LaskowskiR.MazurkiewiczR.Kraków: Lexis.
12.
MichałowskaTeresa. 2011. Literatura polskiego średniowiecza. Leksykon. Warsaw: PWN.
13.
MikaTomasz. 2002. Maryja, Jezus, Bóg w “Rozmyślaniu przemyskim.” O nazywaniu osób. Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne.
14.
MikaTomasz. 2013. “Genetyczna wielowarstwowość i złożoność tekstów staropolskich a ich badania historycznojęzykowe. Rekonesans.” Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego68: 131–45.
15.
MurphyJames. 1980. “The Teaching of Latin as a Second Language in the 12th Century.” Historiographia Linguistica7(1–2): 159–74.
ReedAnnette Yoshiko. 2015. “The Afterlives of New Testament Apocrypha.” Journal of Biblical Literature2: 401–25.
19.
RojszczakDorota. 2007. “Do spisu źródeł “Rozmyślania przemyskiego.” Pages 276–84 in Amoenitates vel lepores philologiae. Edited by LaskowskiR.MazurkiewiczR.Kraków: Lexis.
20.
Rojszczak-RobińskaDorota. 2012. Jak pisano “Rozmyślanie przemyskie.”Poznań: Rys.
Rojszczak-RobińskaDorota. 2020. “Strategies for Quoting the Holy Scriptures in the Old Polish Biblical-Apocryphal Narrations.” Scrinium16: 271–91.
23.
Rojszczak-RobińskaDorota. 2021. “Staropolscy apokryfiści o swoich źródłach.” Pages 131–58 in Źródła staropolskich apokryfów. Pytania, problemy, perspektywy. Edited by Rojszczak-RobińskaD.DeskurA.StelmachW.Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne.
24.
RzepkaWojciech RyszardWacławTwardzik. 1996. “Archaizmy fleksyjne w Rozmyślaniu przemyskim.” Język Polski 2–3: 97–102.
TwardzikWacław. 1994. “Glosy w Rozmyślaniu przemyskim.” Teksty Drugie3: 155–65.
27.
WeberRobert, ed. 2007. Biblia Sacra iuxta vulgatam versionem. 5th rev. ed. Prepared by Roger Gryson. Stuttgart: Deutsche Bibelgesellschaft.
28.
WisnovskyRobertWallisFaithFumoJamie C.FraenkelCarlos. 2011. “Introduction: Vehicles of Transmission, Translation, and Transformation in Medieval Textual Culture.” Pages xi–xv in Vehicles of Transmission, Translation, and Transformation in Medieval Textual Culture. Edited by WisnovskyRobertWallisFaithFumoJamieFraenkelCarlos. Turnhout: Brepols.
29.
WujekJakub. 1864. Biblia łacińsko–polska, czyli Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Podług textu łacińskiego Wulgaty, i przekładu polskiego x. Jakóba Wujka T.J. z komentarzem Menochiusza T.J. przełożonym na język polski. Vilnius: Józef Zawadzki. Repr. Komorów: Antyk, 1997.
30.
WydraWiesław. 1973. Polskie dekalogi średniowieczne. Warsaw: PAX.
31.
WydraWiesławRzepkaWojciech Ryszard. 1984. Chrestomatia staropolska. Teksty do roku 1543. Wrocław: Ossolineum.
32.
ZinnGrover A.1999. “Introduction.” Pages xi–xv in The Place of the Psalms in the Intellectual Culture of the Middle Ages. Edited by van DeusenNancy. Albany: State University of New York.
