After World War II, Dutch psychiatrists and other mental health care professionals articulated ideals of democratic citizenship. Framed in terms of self-development, citizenship took on a broad meaning, not just in terms of political rights and obligations, but also in the context of material, social, psychological and moral conditions that individuals should meet in order to develop themselves and be able to act according to those rights and obligations in a responsible way. In the post-war period of reconstruction (1945–65), as well as between 1965 and 1985, the link between mental health and ideals of citizenship was coloured by the public memory of World War II and the German occupation, albeit in completely different, even opposite ways. The memory of the war, and especially the public consideration of its victims, changed drastically in the mid-1960s, and the mental health sector played a crucial role in bringing this change about. The widespread attention to the mental effects of the war that surfaced in the late 1960s after a period of 20 years of public silence should be seen against the backdrop of the combination of democratization and the emancipation of emotions.
BakkerCTVan der VeldenH (2004) Geld en gekte. Verkenningen in de financiering van de GGZ in de twintigste eeuw. Unpublished manuscript, University of Amsterdam.
4.
BastiaansJ (1957) Psychosomatische gevolgen van onderdrukking en verzet. Amsterdam: Noord-Hollandsche Uitgeversmaatschappij.
5.
BlokG (2004) Baas in eigen brein. ‘Antipsychiatrie’ in Nederland, 1965–1985. Amsterdam: Uitgeverij Nieuwezijds.
6.
BlomJCH (1981) Jaren van tucht en ascese. Enige beschouwingen over de stelling in Herrijzend Nederland 1945–1950. Bijdragen en Mededelingen betreffende de Geschiedenis der Nederlanden96: 300–333.
7.
BoumanA (1946) Welke uitwerking had de oorlog op de sexueele moraliteit van ons volk?Maandblad voor de Geestelijke Volksgezondheid1: 98–104.
8.
Brillenburg WurthG (ed.) (1959) Geestelijke Volksgezondheid. Nederlands Gesprekcentrum Publicatie No. 17. Kampen: J.H. Kok; Utrecht, Antwerpen: Het Spectrum; Den Haag: W.P. van Stockum en Zoon.
9.
BuytendijkFJJ (1950) Gezondheid en vrijheid. Utrecht: Uitgeverij Het Spectrum.
10.
BuytendijkFJJ (1958) De zin van vrijheid in het menselijk bestaan. Utrecht, Antwerpen: Uitgeverij Het Spectrum.
11.
CohenEH (1969) Het post-concentratiekampsyndroom. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde113: 2049–2054.
12.
De GoeiL (2001) De psychohygiënisten.Psychiatrie, cultuurkritiek en de beweging voor geestelijke volksgezondheid in Nederland 1924–1970. Nijmegen: SUN.
13.
De GraafWAW (1989) De zaaitijd bij uitnemendheid. Jeugd en puberteit in Nederland 1900–1940. Leiden: Academisch Boeken Centrum.
14.
De HaanI (1993) Zelfbestuur en staatsbeheer. Het politieke debat over burgerschap en rechtsstaat in de twintigste eeuw. Amsterdam: Amsterdam University Press.
15.
De HaanI (1997) Na de ondergang. De herinnering aan de Jodenvervolging in Nederland 1945–1995. Den Haag: Sdu.
16.
De HaanIDuyvendakJW (eds) (2002) In het hart van de verzorgingsstaat. Het Ministerie van Maatschappelijk Werk en zijn opvolgers (CRM, WVC, VWS) 1952–2002. Zutphen: Walburg Pers.
17.
De KortM (1995) Tussen patiënt en delinquent. Geschiedenis van het Nederlandse drugsbeleid (Dissertation). Rotterdam: Erasmus University.
18.
De LangeD (1957) Vijf jaar Katholiek Nationaal Bureau voor Geestelijke Gezondheidszorg. Utrecht: Katholiek Nationaal Bureau voor Geestelijke Gezondheidszorg.
19.
De RegtA (1984) Arbeidersgezinnen en beschavingsarbeid. Ontwikkelingen in Nederland 1870–1940; een historisch-sociologische studie. Meppel, Amsterdam: Boom.
20.
De RooyP (2002) Republiek van rivaliteiten. Nederland sinds 1813. Amsterdam: Mets en Schilt.
21.
De VriesT (1996) Complexe consensus: Amerikaanse en Nederlandse intellectuelen in debat over politiek en cultuur 1945–1960. Hilversum: Verloren.
22.
De WindtE (1949) De confrontatie met de dood. Folia psychiatrica, neurologica et neurochirurgica neerlandica52: 459–466.
23.
DuyvendakJW (1999) De planning van ontplooiing. Wetenschap, politiek en de maakbare samenleving. Den Haag: Sdu.
24.
EngelsmanADe JongL (1989) Oorlogstrauma’s na 45 jaar? Politiek en psychiatrisch ongeduld. Amsterdam: Van Gennep.
25.
FortmannHMM (1955) Een nieuwe opdracht. Poging tot historische plaatsbepaling en tot taakomschrijving van de geestelijke gezondheidszorg in het bijzonder voor het katholieke volksdeel in ons land. Utrecht, Antwerpen: Het Spectrum.
26.
FortmannHMMVan der Does de WilleboisJJMKiewiedM (1953) Het moeilijke gezin. Utrecht, Antwerpen: Uitgeverij Het Spectrum.
27.
Fuks-MansfeldRGSunierA (eds) (1997) Wie in tranen zaait … Geschiedenis van de joodse geestelijke gezondheidszorg in Nederland. Assen: Van Gorcum.
28.
GaleslootHSchrevelM (ed.) (1987) In fatsoen hersteld. Zedelijkheid en wederopbouw na de oorlog. Amsterdam: SUA.
29.
GastelaarsM (1985) Een geregeld leven. Sociologie en sociale politiek in Nederland, 1925–1968. Amsterdam: Sua.
30.
HaansT (1983) Oorlogsoverlevende of psychiatriese patiënt. De maatschappelijke achtergronden van het kz-syndroom. Psychologie & Maatschappij7: 223–241.
31.
HendinH (1996) De dood als verleider. De ‘Hollandse remedie’. Een buitenlandse visie op de Nederlandse euthanasiepraktijk. Haarlem: Gottmer.
32.
HermansHSchmidtS (1996) De traumatische neurose. Een sociaal-historische verkenning. Amsterdams Sociologisch Tijdschrift23: 525–550.
33.
Huddleston SlaterWB (1946) Het Probleem van de Zedenverwildering. R.K. Artsenblad25: 15–19, 21–26, 53–57, 61–65, 81–85, 100–104, 118–122, 131–135.
34.
HugenholtzPT (1970) Onvoltooid verleden tijd. Maandblad voor de Geestelijke Volksgezondheid25: 196–205.
35.
HutschemaekersG (1990) Neurosen in Nederland. Vijfentachtig jaar psychisch en maatschappelijk onbehagen. Nijmegen: SUN.
36.
InglebyD (1998) The view from the North Sea. In: Gijswijt-HofstraMPorterR (eds) Cultures of Psychiatry and Mental Health Care in Postwar Britain and the Netherlands. Amsterdam, Atlanta: Rodopi, 295–314.
37.
JonkerE (1988) De sociologische verleiding. Sociologie, sociaal-democratie en de welvaartsstaat. Groningen: Wolters-Noordhoff.
38.
KarstenS (1986) Op het breukvlak van opvoeding en politiek. Een studie naar socialistische volksonderwijzers rond de eeuwwisseling. Amsterdam: Sua.
39.
KCVGV (Katholieke Centrale Vereniging voor Geestelijke Volksgezondheid) (1949) De geestelijke gezondheid van het gezin. Utrecht: Uitgeverij Het Spectrum.
40.
KennedyJ (1995) Nieuw Babylon in aanbouw. Nederland in de jaren zestig. Amsterdam, Meppel: Boom.
41.
KennedyJ (2002) Een weloverwogen dood. Euthanasie in Nederland. Amsterdam: Uitgeverij Bert Bakker.
42.
KennedyJC (2005) De deugden van een gidsland. Burgerschap en democratie in Nederland. Amsterdam: Bert Bakker.
43.
KerstingF-W (ed.) (2003) Psychiatrie als Gesellschaftsreform. Die Hypothek des Nationalsozialismus und der Aufbruch der sechziger Jahre. Paderborn, Germany: Ferdinand Schöningh.
44.
KerstingF-W (2005) Between the National Socialist ‘Euthanasia Programme’ and reform. Asylum psychiatry in West Germany, 1940–1975. In: Gijswijt-HofstraM.OosterhuisHVijselaarJFreemanH (eds) Psychiatric Cultures Compared. Psychiatry and Mental Health Care in the Twentieth Century: Comparisons and Approaches. Amsterdam: Amsterdam University Press, 200–224.
45.
KettingE (1978) Van misdrijf tot hulpverlening. Een analyse van de maatschappelijke betekenis van abortus provocatus in Nederland. Alphen aan den Rijn: Samson Uitgeverij.
46.
KloekJTilmansK (eds) (2002) Burger. Een geschiedenis van het begrip ‘burger’ in de Nederlanden van de Middeleeuwen tot de 21e eeuw. Amsterdam: Amsterdam University Press, 231–275.
47.
KoendersP (1996) Tussen christelijk réveil en seksuele revolutie. Bestrijding van zedeloosheid in Nederland, met nadruk op de repressie van homoseksualiteit. Unpublished dissertation, University of Leiden.
48.
KrulW (1989) Volksopvoeding, nationalisme en cultuur. Nederlandse denkbeelden over massa-educatie in het Interbellum. Comenius9: 386–394.
49.
LekkerkerkerEC (1947) Geestelijke gezondheidszorg. Tijdschrift voor Maatschappelijk Werk1: 11–14.
50.
LekkerkerkerEC (1955) Tien jaar na de bevrijding. Maandblad voor de Geestelijke Volksgezondheid10: 173–200.
51.
LekkerkerkerEC (1958) Conclusies [n.a.v. enkele artikelen over erfelijkheid en eugenetica]Maandblad voor de Geestelijke Volksgezondheid13: 198–203.
52.
MeijeringW (1978) Centrum ’45: Plaatsbepaling binnen de geestelijke gezondheidszorg. Maandblad Geestelijke volksgezondheid33: 566–568.
53.
MeijersFS (1947) Inleiding tot de sociale psychiatrie. Rotterdam: W.L.en J. Brusse.
54.
MolAVan LieshoutP (1989) Ziek is het woord niet. Medicalisering, normalisering en de veranderende taal van huisartsgeneeskunde en geestelijke gezondheidszorg, 1945–1985. Nijmegen: SUN.
55.
MooijA (2001) De langste schaduw. Het denken over psychische oorlogsgevolgen. In: KristelC (ed.) Binnenskamers. Besluitvorming over terugkeer en opvang na de Tweede Wereldoorlog. Amsterdam: Bert Bakker, 261–291.
56.
NCGV (1981) Gids Geestelijke Gezondheidszorg 1981. Utrecht: Nationaal Centrum voor Geestelijke Volksgezondheid.
57.
NFGV (1965) Gids voor de Geestelijke Gezondheidszorg in Nederland. Amsterdam: Nationale Federatie voor de Geestelijke Volksgezondheid.
58.
NijenhuisH (1981) Volksopvoeding tussen elite en massa. Een geschiedenis van de volwasseneneducatie in Nederland. Amsterdam, Meppel: Boom.
59.
NoordamDJ (1996) Getuigen, redden en bestrijden. De ontwikkeling van een ideologie op het terrein van de zedelijkheid, 1811–1911. Theoretische Geschiedenis23: 494–518.
60.
NoordmanJ (1989) Om de kwaliteit van het nageslacht. Eugenetica in Nederland 1900–1950. Nijmegen: SUN.
61.
NoordmanJ (1990) Eugenetica en geestelijke volksgezondheid in Nederland. Maandblad Geestelijke volksgezondheid45: 1267–1281.
62.
OosterhuisH (1992) Homoseksualiteit in katholiek Nederland. Een sociale geschiedenis 1900–1970. Amsterdam: Sua.
63.
OosterhuisH (2005) Insanity and other discomforts. A century of outpatient psychiatry and mental health care in the Netherlands 1900–2000. In: Gijswijt-Hofstra. [see Kersting, 2005], 73–102.
64.
OosterhuisHGijswijt-HofstraM (2008) Verward van geest en ander ongerief. Psychiatrie en geestelijke gezondheidszorg in Nederland (1870–2005), 3 vols. Houten: Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde/Bohn Stafleu Van Lochum.
65.
OutshoornJV (1986) De politieke strijd rondom de abortuswetgeving in Nederland 1964–1984 (Dissertation). Amsterdam: Free University, Amsterdam.
66.
PaliesALC (1958) Wettelijk huwelijksverbod, afzondering, sterilisatie t.a.v. ongunstig erfelijk belasten. Maandblad voor de Geestelijke Volksgezondheid13:173–179.
67.
PiersmaH (2005) De drie van Breda: Duitse oorlogsmisdadigers in Nederlandse gevangenschap, 1945–1989. [Amsterdam]: Balans.
68.
PolsJC (1997) Managing the mind. The culture of American hygiene, 1910–1950. Unpublished dissertation, University of Pennsylvania.
69.
RighartH (1995) De eindeloze jaren zestig. Geschiedenis van een generatieconflict. Amsterdam, Antwerpen: De Arbeiderspers.
70.
SchnabelP (1998) Dutch psychiatry after World War II: an overview. In: Gijswijt-HofstraPorter [see Ingleby, 1998], 29–42.
71.
SchuursmaR (2000) Jaren van opgang. Nederland 1900–1930. Amsterdam: Balans.
72.
StuurmanS (2001) Terugblik op een Ancien Régime. Nederland in de twintigste eeuw. In: Van EijlCHeerma van VossLDe RooyP (eds) Sociaal Nederland. Contouren van de twintigste eeuw. Amsterdam: Aksant, 201–216.
73.
Te VeldeH (1992) Gemeenschapszin en Plichtsbesef. Liberalisme en Nationalisme in Nederland, 1870–1918. Den Haag: Sdu.
74.
Te VeldeH (1993) How high did the Dutch fly? Remarks on stereotypes of burger mentality. In: GalemaAHenkesBTe VeldeH (eds) Images of the Nation. Different Meanings of Dutchness 1870–1940. Amsterdam, Atlanta: Rodopi, 59–79.
75.
ThomsonM (1998) Before anti-psychiatry: ‘mental health’ in wartime Britain. In: Gijswijt-HofstraPorter [see Ingleby, 1998], 43–59.
76.
ThomsonM (2000) Constituting citizenship: mental deficiency, mental health and human rights in inter-war Britain. In: LawrenceCMayerA-K (eds) Regenerating England: Science, Medicine and Culture in Inter-war Britain. Amsterdam, Atlanta: Rodopi, 231–250.
77.
TonkensE (1999) Het zelfontplooiingsregime. De actualiteit van Dennendal en de jaren zestig. Amsterdam: Bert Bakker.
78.
Van Beusekom-FretzG (1973) De demokratisering van het geluk. Deventer: Van Loghum Slaterus.
79.
Van den BerghJDekkerESengersWJ (1970) Verbeter de mensen, verander de wereld. Een verkenning van het welzijnsvraagstuk vanuit de geestelijke gezondheidszorg. Deventer: Kluwer.
80.
Van den HoofdakkerRH (1971) Het bolwerk van de beterweters. Over de medische ethiek en de status quo. Amsterdam: Van Gennep.
81.
Van der GrintenTED (1987) De vorming van de ambulante geestelijke gezondheidszorg. Een historisch beleidsonderzoek. Baarn: Ambo.
82.
Van GinkelR (1999) Op zoek naar eigenheid. Denkbeelden en discussies over cultuur en identiteit in Nederland. Den Haag: Sdu.
83.
VandermeerschP (1990) Degenen die verantwoordelijk zijn. In: Genetica en psychiatrie: een risico? Nieuwe genetisch-technische ontwikkelingen nader beschouwd. Utrecht: Nederlands centrum Geestelijke volksgezondheid, 51–67.
84.
WeijelJA (1970) De mensen hebben geen leven. Een psychosociale studie. Haarlem: Bohn.
85.
WeijersI (1991) Terug naar het behouden huis. Romanschrijvers en wetenschappers in de jaren vijftig. Amsterdam: Sua.
86.
Werkgroep Oorlogswetten van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVP) (1987) ‘Medische causaliteit bij oorlogsgetroffenen 1940–1945’ rechtvaardigt geen ingrijpende wetswijzigingen. Medisch Contact42: 653–656.
87.
WesthoffH (1996) Geestelijke bevrijders. Nederlandse katholieken en hun beweging voor geestelijke volksgezondheid in de twintigste eeuw. Nijmegen: Valkhof Pers.
88.
WithuisJ (2001) Geestelijke oorlogsschade. De oorlog in het Maandblad, 1945–2000. Maandblad Geestelijke volksgezondheid56: 394–451.
89.
WithuisJ (2002) Erkenning. Van oorlogstrauma naar klaagcultuur. Amsterdam: De Bezige Bij.
90.
WithuisJ (2005) Na het kamp. Vriendschap en politieke strijd. Amsterdam: De Bezige Bij.
91.
ZahnE (1989) Regenten, rebellen en reformatoren. Een visie op Nederland en de Nederlanders. Amsterdam: Uitgeverij Contact.
