Dynamic and unrestrained socio-economic development is upsetting the balance of nature’s mechanisms, causing a climate stalemate, or even climate destabilisation. After the Second World War a new political system – real socialism – was enforced on Poland. It brought about changes of a social, cultural, economic and environmental nature. Its immanent feature was the application of top-down decisions that did not take into account environmental components. There was also little ecological awareness within Polish society at that time. The transformations of the 1990s resulted not only in the liberalisation of the Polish economy, but also in the permeation of new trends oriented towards pro-environmental activities. The aim of the article is to find an answer to the question: How is ecological awareness currently shaped in the context of Anthropocene in Poland during the transition from a socialist economy to a capitalist economic system?
AngrosinoM (2010) Badania Etnograficzne I Obserwacyjne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
2.
ArdoinNMBowersAW (2020) Early childhood environmental education: A systematic review of the research literature. Review of Educational Research31: 100353.
3.
ArsovskiSKwiatkowskiMLewandowskaA, et al. (2018) Can urban environmental problems be overcome? The case of skopje–world’s most polluted city. Bulletin of Geography Socio-economic series40(40): 17–39.
4.
AutinWJ (2016) Multiple dichotomies of the Anthropocene. The Anthropocene Review3(3): 218–230.
5.
BabbieE (2007) Badania Społeczne W Praktyce. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
6.
BaloghR (2018) Was there a socialist type of Anthropocene during the cold war? Science, economy, and the history of the poplar species in Hungary, 1945–1975. The Hungarian Historical Review7(3): 594–624.
7.
BaumanZ (1991) Socjologiczna teoria postmoderny. In: Zeidler-JaniszewskaA (ed.) Postmodernizm W Perspektywie Filozoficzno-Kulturoznawczej. Warszawa: Instytut Kultury, pp.7–25.
8.
BiermannFBaiXBondreN, et al. (2016) Down to Earth: Contextualizing the Anthropocene. Global Environmental Change39: 341–350.
9.
BińczykE (2017) Dyskursy antropocenu a marazm środowiskowy początków XXI wieku. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, Seria: Organizacja i Zarządzanie112(1990): 47–55.
10.
BińczykE (2018) Epoka człowieka. Retoryka i marazm antropocenu. Warszawa: PWN.
11.
BonnettM (2019) Interpreting the idea of the Anthropocene, and its relevance to education. On Education. Journal for Research and Debate2(4): DOI: 10.17899/on_ed.2019.4.2.
12.
BrauersHOeiP-Y (2020) The political economy of coal in Poland: Drivers and barriers for a shift away from fossil fuels. Energy Policy144: 111621.
13.
BurgerT (1986) Uwagi o świadomości ekologicznej. Zielone Zeszyty PKE (Okręg Mazowiecki).
14.
CastroPGarridoMReisE, et al. (2009) Ambivalence and conservation behavior: An exploratory study on the recycling of metal cans. Journal of Environmental Psychology29: 24–33.
15.
ChangCHKidmanG (2020) Dawn of a new decade—what can geographical and environmental education offer for the 2020s. International Research in Geographical and Environmental Education29(1): 1–6.
16.
ChawlaL (2008) Participation and the ecology of environmental awareness and action. In: ReidAJensenBBNikelJSimovskaV (eds) Participation and Learning. Dordrecht: Springer, pp.98–110.
17.
Chodkowska-MiszczukJ (2021) A new narrative for sustainability: Exploring biogas plants as “first movers” in raising energy awareness. Australian Journal of Environmental Education. Epub ahead of print 21September2021. DOI: 10.1017/aee.2021.17
18.
Chodkowska-MiszczukJBiegańskaJŚroda-MurawskaS, et al. (2016) European Union funds in the development of renewable energy sources in Poland in the context of the cohesion policy. Energy & Environment27(6–7): 713–725.
19.
Chodkowska-MiszczukJMartinatSCowellR (2019) Community tensions, participation, and local development: Factors affecting the spatial embeddedness of anaerobic digestion in Poland and the Czech Republic. Energy Research & Social Science55: 134–145.
20.
Chodkowska-MiszczukJMartinátSvan der HorstD (2021) Changes in feedstocks of rural anaerobic digestion plants: External drivers towards a circular bioeconomy. Renewable and Sustainable Energy Reviews148: 111344.
21.
Chodkowska-MiszczukJRyszkowskaB (2020) Educational tourist route based on renewable energy sources as a manifestation of sustainable tourism idea. Geography and Tourism 8, 2: 41–50.
CrutzenPJ (2002) Geology of mankind. Nature415: 23.
24.
CrutzenPJStoermerEF (2000) The ‘Anthropocene’. Global Change Newsletter41: 17–18.
25.
Da VeigaJC (2017) The first antropocene utopia. Ambiente & Sociedade20(2): 227–246.
26.
DomerackiPTyburskiW (2011) Podstawy edukacji i kształtowania świadomości społecznej w duchu zrównoważonego rozwoju. In: TyburskiW (ed.) Zasady kształtowania postaw sprzyjających wdrażaniu zrównoważonego rozwoju. Toruń: Wydawnictwo UMK, pp.2–47.
27.
DomkeR (2018) Ekologia i ochrona środowiska w Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej. Humanities and Social Sciences25(3): 31–50.
28.
DulewiczJ (2016) Pyły, ludzie, przyroda”. Zanieczyszczenie powietrza atmosferycznego w województwie kieleckim w latach 1975–1989. Polska 1944/45-198914: 189–203.
29.
DylągA (2014) Świadomość ekologiczna i energetyczna młodzieży dużego i małego miasta w województwie łódzkim. In: KwiatkiewiczP (ed.) Bezpieczeństwo energetyczne. Rynki Surowców I Energii – Teraźniejszość I Przyszłość. Geopolityka – Polska – Świat. Poznań: Fundacja na Rzecz Czystej Energii w Bydgoszczy, pp.401–420.
30.
DziamskiZNowosielskiW (2013) Świadomość bezpieczeństwa ekologicznego społeczeństwa polskiego na przełomie XX i XXI wieku. Prace naukowe Akademii i. Jana Długosza w Częstochowie1: 321–331.
31.
FairchildIJFrisiaS (2014) Definition of the Anthropocene: A View From the Underworld. Geological Society. London: Special Publications (395, pp.239–254.
32.
FiedorBGraczykA (2015) Instrumenty ekonomiczne II polityki ekologicznej państw. In: GraczykACiechelska (eds) Polityka Ekologiczna a Rozwój Gospodarczy. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, pp.127–139.
33.
FranchiniMViolaEBarros-PlatiauAF (2017) The challenges of the Anthropocene: From international environmental politics to global governance. Ambiente & Sociedade20(3): 177–202.
34.
FrazierBJNiehmLS (2004) Exploring business information networks of small retailers in rural communities. Journal of Developmental Entrepreneurship9(1): 23–42.
35.
FuscoIQuagliarottiDAL (2016) Introduction “environmental issues in the socialist and post-socialist countries”. Global Environment9: 284–295.
36.
GadenneDLKennedyJMcKeiverC (2009) An empirical study of environmental awareness and practices in SMEs. Journal of Business Ethics84: 45–63.
37.
GałowskiJW (1992) Człowiek-przyroda-wartości. In: PawłowskiLZiembaS (eds) Humanizn ekologiczny. Jakiej filozofii potrzebuje ekologia. Ochrona przyrody ochrona człowieka. Lublin: Wydawnictwo politechniki Lubelskiej, pp. 41–50.
38.
GiddensA (1990) The Consequences of Modernity. Oxford: Cambridge Polity Press.
39.
Ginsbert-GebertA (1984) Rozwój społeczno-gospodarczy a ochrona środowiska. Ruch Prawniczy Ekonomiczny i Socjologiczny46(4): 187–205.
40.
Goban-KlasT (2005) Media: Od “czwartej” do “pierwszej” władzy? In: MagoskaMARIA (ed.) Media, władza, prawo. Kraków: Wydawnictwo UJ, pp.19–28.
41.
GołośJ (2017) Wpływ transformacji ustrojowej na bezpieczeństwo ekologiczne w Polsce. Zeszyty Naukowe WSEI seria: Administracja7(1): 121–132.
42.
GraczykA (2015) Możliwości wdrażania rozwiązań rynkowych polityki ekologicznej w ramach sStrategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. Barometr Regionalny. Analizy i prognozy4: 35–41.
43.
HamiltonCGemenneFBonneuilC (2015) The Anthropocene and the Global Environmental Crisis: Rethinking Modernity in a New Epoch. Abingdon: Routledge Environmental Humanities Series.
44.
HarperCHSnowdenM (2017) Environment and Society: Human Perspectives on Environmental Issues. New York and London: Routledge.
45.
HessDJMakiA (2019) Climate change belief, sustainability education, and political values: Assessing the need for higher-education curriculum reform. Journal of Cleaner Production228: 1157–1166.
HłobiłA (2010) Teoria i praktyka edukacji ekologicznej na rzecz zrównoważonego rozwoju. Problemy Ekorozwoju: studia filozoficzno-sozologiczne5(2): 87–94.
48.
KaczmarekB (2010) Francuskie Inspiracje Dla Gospodarki Zlewniowej W Polsce. Warszawa: Krajowy Kongres Hydrologiczny.
49.
Kikuchi-UeharaENakataniJHiraoM (2016) Analysis of factors influencing consumers’ pro-environmental behavior based on life cycle thinking. Part I: Effect of environmental awareness and trust in environmental information on product choice. Journal of Cleaner Production117: 10–18.
50.
KolipińskiB (2014) Planowanie przestrzenne w Polsce w minionym 25-leciu. MAZOWSZE Studia Regionalne15: 109–118.
51.
KrykB (2011) Ewolucja polskiej polityki ekologicznej w latach 2000–2010. Journal of Agribusiness and Rural Development01(19): 71–83.
52.
KunnasJ (2017) Storytelling: From the early Anthropocene to the good or the bad Anthropocene. The Anthropocene Review4(2): 135–150.
53.
KurpiewskiW (1992) Świadomość ekologiczna jako rewaloryzacja mitu. In: DutkiewiczP (ed.) Ochrona środowiska w świetle filozofii wartości. Kraków: Uniwersytet Jagielloński. Instytut Filozofii, pp.61–73.
54.
KłosL (2015) Świadomość ekologiczna Polaków–przegląd badań. Studia i Prace WNEiZ US42(2): 35–44.
55.
Le GrangeL (2019) The Anthropocene: Becoming-imperceptible of (environmental) education. Journal for Research and Debate2(4): DOI: 10.17899/on_ed.2019.4.4.
56.
LewandowskaAChodkowska-MiszczukJRogatkaKStarczewskiT (2020) Smart energy in a smart city: Utopia or reality? Evidence from poland. Energies13: 1–19.
57.
LewandowskaAPiaseckiA (2019) Selected aspects of water and sewage management in Poland in the context of sustainable urban development. Bulletin of Geography Socio-economic series45(45): 149–157.
58.
LewandowskaASzymańskaD (2021) Ecologisation of Polish cities in the light of selected parameters of sustainable development. Sustainable Cities and Society64: 102538.
59.
LikertR (1932) A technique for the measurement of attitudes. Archiv fur Psychologie140: 5–55.
60.
MakowskaM (2012) Analiza Danych Zastanych. Przewodnik Dla Studentów. Warszawa: Scholar.
61.
MaslinMKLewisSL (2015) Anthropocene: Earth system, geological, philosophical and political paradigm shifts. The Anthropocene Review2(2): 108–116.
62.
MeashamTG (2007) Primal landscapes: Insights for education from empirical research on ways of learning about environments. International Research in Geographical and Environmental Education16(4): 339–350.
63.
MirowskiW (1999) Świadomość ekologiczna współczesnego społeczeństwa polskiego. In: MirowskiW (ed.) Świadomość Ekologiczna I Społeczne Ruchy „zielonych” W Polsce. Warszawa: Wydawnictwo IFIS PAN, pp.10–15.
64.
MortonT (2010) The Ecological Thought. Cambridge: Harvard University Press.
65.
MortonT (2017) Humankind: Solidarity With Non-human People. New York: Verso Books.
66.
MortonT (2018) Being Ecological. Cambridge: MA, The MIT Press.
67.
MychajliwAMKempMEHadlyEA (2015) Using the Anthropocene as a teaching, communication and community engagement opportunity. The Anthropocene Review2(3): 267–278.
68.
NicholsKGogineniB (2018) The Anthropocene’s dating problem: Insights from the geosciences and the humanities. The Anthropocene Review5(2): 107–119.
69.
NowakAW (2019) Poprzemysłowe, posthumanistyczne i postsocjalistyczne sploty – turkusowe jezioro, ciepły kanał i wczasy w Koninie. “MOCAK Forum” Natura – Kultura15: 10–17.
70.
NyczEJ (2016) Działalność animacyjna liderów Lokalnej Grupy Działania w środowisku wiejskim (przykład Śląska Opolskiego). Annales universitatis Mariae Curie-Skłodowska Lublin-PoloniaXXIX(1): 221–235.
71.
PapuzińskiA (1998) Życie – Nauka – Ekologia. Prolegomena Do Kulturalistycznej Filozofii Ekologii. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane WSP.
72.
PapuzińskiA (2006) Świadomość ekologiczna w świetle teorii i praktyki (Zarys politologicznego modelu świadomości ekologicznej). Problemy ekorozwoju1(1): 33–40.
73.
PękałaT (2003) Estetyka i ekologia w obronie człowieka racjonalnego. In: SzkołutT (ed.) Humanizm. Tradycje i przyszłość. Lublin: Wydawnictwo UMCS, pp. 175–192.
74.
PIOS (1993) Stan Środowisk W Polsce. Warszawa: Państwowa Inspekcja Ochrony Środowiska.
75.
QuinlanM (2020) Five challenges to humanity: Learning from pattern/repeat failures in past disasters?The Economic and Labour Relations Review31(3): 444–466.
76.
RapaportCHornik-LuriebTCohenO, et al. (2018) The relationship between community type and community resilience. International Journal of Disaster Risk Reduction31: 470–477.
77.
ReedM (2020) Scientific citizens, smartphones and social media – Reshaping the socio-spatial networks of participation: Insects, soil and food. Moravian Geographical Reports28(1): 61–67.
78.
ReizerMJuda-RezlerK (2016) Explaining the high PM10 concentrations observed in Polish urban areas. Air Quality Atmosphere & Health9(5): 517–531.
79.
RockströmJSteffenWNooneK, et al. (2009) Planetary Boundaries: Exploring the Safe Operating Space for Humanity. Ecology and Society14(2): 32.
80.
RogatkaKChodkowska-MiszczukJBiegańskaJ, et al. (2017) Perception of the cultural landscape related to wind parks: Generation Y perspective. Mitteilungen der Österreichischen Geographischen Gesellschaft159: 131–149.
81.
RogatkaKStarczewskiTKowalskiM (2021) Urban resilience in spatial planning of polish cities - true or false? Transformational perspective. Land Use Policy101: 1–10.
82.
RosickiE (2018) Kultury energetyczne Unii Europejskiej. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa.
83.
SadowskiA (2000) Struktura świadomości ekologicznej. Ekonomia i Środowisko2(17): 191–203.
84.
SadowskiM (1999) Zmiany stanu środowiska naturalnego w Polsce w okresie transformacji ustrojowej kraju, w materiałach: “10 lat transformacji w Polsce Fakty i Opinie”. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Warszawskiej Szkoły Zarządzania Szkoły Wyższe.
85.
ŞahinHErkalSAteşoğluL (2018) Determination of ecological footprint awareness of preschool teacher candidates. International Journal of Eurasia Social Sciences9(31): 1–12.
86.
Sanchez-PlanellesJSegarra-OñaMPeiro-SignesA(2021) Building a theoretical framework for corporate sustainability. Sustainability13(1): 273.
87.
SchleicherK (1989) Beyond environmental education: The need for ecological awareness. International Review of Education35(3): 257–281.
88.
ŚliwaRWalągP (2017) Industrializacja i deindustrializacja gospodarki. Przyczynek do dyskusji nad reindustrializacją gospodarki Polski. Nierówności Społeczne a Wzrost Gospodarczy52(4): 121–135.
89.
SromekN (2011) Ekokalendarium PRL. Tygodnik powszechny - Natura Człowiek (dodatek specjalny)16: 28–31.
90.
SteffenWRichardsonKRockströmJ, et al. (2015) Planetary boundaries: Guiding human development on a changing planet. Science347(6223): 1259855.
91.
StoberDSuškevičsMEiterS, et al. (2021) “What is the quality of participatory renewable energy planning in Europe? A comparative analysis of innovative practices in 25 projects. Energy Research & Social Science71: 101804.
92.
SuttonP (2017) Nature, Environment and Society. London: Macmillan International Higher Education.
93.
SzewczykK (2006) Zmiany w stanie degradacji środowiska naturalnego w Polsce w latach 1990—2001. Rocznik Żyrardowski4: 167–175.
94.
SztompkaP (2003) Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak.
95.
SzymańskaDLewandowskaA (2019) Disposal of asbestos and products containing asbestos in Poland. Journal of Material Cycles and Waste Management21(2): 345–355.
96.
ToivanenTLummaaKMajavaA, et al. (2017) The many Anthropocenes: A transdisciplinary challenge for the Anthropocene research. The Anthropocene Review4(3): 183–198.
97.
TrzaskowskaE (1992) O potrzebie i formach edukacji ekologicznej. In: PawłowskiLZiembaS (eds) Humanizn ekologiczny. Jakiej filozofii potrzebuje ekologia. Ochrona przyrody ochrona człowieka. Lublin: Wydawnictwo politechniki Lubelskiej, pp. 97–103.
98.
TuszyńskaL (2008) Diagnoza Stanu Edukacji Środowiskowej Społeczności Lokalnych W Wybranych Regionach Polski. Warszawa: Wydawnictwo UW.
99.
TuszyńskaL (2014) Edukacja i świadomość ekologiczna polskiego społeczeństwa. Edukacja ustawiczna dorosłych3(86): 54–61.
100.
TyburskiW (1995) Etyka i ekologia. Toruń: Polski Klub Ekologiczny Oddział Pomorsko-Kujawski.
101.
van der PloegJD (2021) The political economy of agroecology. The Journal of Peasant Studies48(2): 274–297.
102.
VanschoenwinkelJMendelsohnRVan PasselS (2016) Do Western and Eastern Europe have the same agricultural climate response? Taking adaptive capacity into account. Global Environmental Change41: 74–87.
103.
Von WirthTLoorbachDWagnerA, et al. (2020) 100 Social Sciences and Humanities Priority Research Questions for Renewable Energy in Horizon Europe. Cambridge: Energy-SHIFTS.
104.
WiśniewskiLRudnickiRChodkowska-MiszczukJ (2021) What non-natural factors are behind the underuse of EU CAP funds in areas with valuable habitats?Land Use Policy108: 105574.
105.
WongSSM (1997) Energy Conservation and Human Behaviors: The Professional Faculties Building in The University of Calgary. Calgary: University of Calgary: Master Degree Project.
106.
XuXWangSYuY (2020) Consumer’s intention to purchase green furniture: Do health consciousness and environmental awareness matter?The Science of the Total Environment704: 135275.
107.
ZalasiewiczJWilliamsMHaywoodA, et al. (2011) The Anthropocene: A new epoch of geological time?Philosophical Transactions of the Royal Society A369: 835–841.
108.
ZsókaÁN (2008) Consistency and “awareness gaps” in the environmental behavior of Hungarian companies. Journal of Cleaner Production16: 322–329.
109.
Zsóka SzerényiZMSzéchyA, et al. (2013) Greening due to environmental education? Environmental knowledge, attitudes, consumer behavior and everyday pro-environmental activities of hungarian high school and university students. Journal of Cleaner Production48: 126–138.
110.
ŻukPSzuleckiK (2020) Unpacking the right-populist threat to climate action: Poland’s pro-governmental media on energy transition and climate change. Energy Research & Social Science66: 101485.
