Debt and crisis: Socio-economic critique of neoliberal transformation in Poland

Abstract

The article offers an analysis of the processes of neoliberal transformation, or the transition from ‘real socialism’ to ‘real capitalism’, which took place roughly three decades ago in Central-Eastern Europe, with particular consideration given to Poland. The key to a sociological understanding of capitalist modernisation is the combination of two perspectives present in social sciences: analysis in terms of shock therapy and the prospect of debt. Referring to the concepts of the ‘rent theory of ownership’, the role of foreign debt, creditor–debtor relations and the resulting crisis are submitted to analysis as the key factors of modernisation. Finally, the social, political and cultural consequences of the neoliberal transformation are also considered. These are argued to be growing right-wing populist and authoritarian tendencies.

JEL Codes: B51, E65, H63, P26

Keywords

Creditor–debtor relations crisis debt modernisation ownership real capitalism real socialism transformation working class

Get full access to this article

View all access options for this article.

References

Alchian

Demsetz

(1973) The property rights paradigm. Journal of Economic History 33(1): 16–27.

Antowska-Bartosiewicz

Małecki

(1991) Zadłużenie zagraniczne Polski do końca 1991 [Poland’s Foreign Debt Until the End of 1991]. Warszawa: Fundacja im. F. Eberta.

Åslund

(2008) How Capitalism Was Built: The Transformation of Central and Eastern Europe, Russia and Central Asia. New York: Cambridge University Press.

Balcerowicz

(1992) 800 dni. Szok kontrolowany [800 Days. Shock Under Control]. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza BGW.

Balcerowicz

(1995) Wolność i rozwój. Ekonomia wolnego rynku [Freedom and Development. Free Market Economics]. Kraków: Wydawnictwo Znak.

Baranowski

Pluciński

(2018) Własność i społeczeństwo. Wybrane aspekty socjologii Jacka Tittenbruna [Ownership and society. Selected aspects of the sociology of Jacek Tittenbrun]. Nowa Krytyka 40: 19–38.

Błażejczyk-Majka

Pluciński

(2011) Orientacje egalitarne w Europie Środkowej i Wschodniej [Egalitarian attitudes in CEE countries]. In: Podemski

(ed.) Społeczeństwa Europy Środkowo-Wschodniej. Projekt EUREQUAL [Societies of Central and Eastern Europe. Project EUREQUAL]. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Bohle

Greskovits

(2019) Politicising embedded neoliberalism: continuity and change in Hungary’s development model. West European Politics 42(5): 1069–1093.

Bugarič

(2018) The populist backlash against Europe: why only alternative economic and social policies can stop the rise of populism in Europe. Available at: http://eprints.whiterose.ac.uk/142119/ (accessed 19 July 2019).

10.

Chesnais

(2012) Bezprawne długi. Jak banki sterują demokracją [Les dettes illégitimes: quand les banques font main basse sur les politiques publiques]. Warszawa: Książka i Prasa.

11.

Chesnais

(2016) Finance Capital Today: Corporations and Banks in the Lasting Global Slump. Leiden; Boston, MA: Brill.

12.

Clapham

(2013) Prywatne emerytury – największe kłamstwo rynku [Private pensions. The biggest lie]. Available at: https://forsal.pl/artykuly/736805,clapham-prywatne-emerytury-najwieksze-klamstwo-rynku.html (accessed 11 October 2019).

13.

Desai

(2008) Conclusion: from developmental to cultural nationalisms. Third World Quarterly 29(3): 647–670.

14.

Djilas

(1957) The New Class: An Analysis of the Communist System. London: Thames and Hudson.

15.

Domański

(2002) Polska klasa średnia [The Polish Middle Class]. Wrocław: Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej.

16.

Drozda

(2015) Lewactwo. Historia dyskursu o polskiej lewicy radykalnej [Leftism. The History of Discourse on the Polish Radical Left]. Warszawa: Książka i Prasa.

17.

Dunn

(2004) Privatizing Poland: Baby Food, Big Business, and the Remaking of Labor. Ithaca, NY: Cornell University Press.

18.

Eyal

Szelenyi

Townsley

(2001) Making Capitalism without Capitalists: Class Formation and Elites Struggles in Post-Communist Central Europe. London: Verso.

19.

Fouskas

Gökay

(Eds) (2019) The Disintegration of Euro-Atlanticism and New Authoritarianism: Global Power-Shift. London: Palgrave Macmillan.

20.

Frieden

(2017) The politics of the globalization backlash: sources and implications. In: Prepared for presentation at the annual meetings of the American Economic Association, panel on ‘Making Globalization Inclusive’, 6 January 2018. Available at: https://scholar.harvard.edu/files/jfrieden/files/the_politics_of_the_globalization_backlash.pdf (accessed 19 July 2019).

21.

Gardawski

(1996) Przyzwolenie ograniczone. Robotnicy wobec rynku i demokracji [Permission Limited. Workers towards the Market and Democracy]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

22.

Gdula

(2018) Nowy autorytaryzm [The New Authoritarianism]. Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

23.

Graeber

(2011) Debt: The First 5000 Years. New York: Melville House.

24.

Hardy

(2009) Poland’s New Capitalism. London: Pluto Press.

25.

Hirose

(2011) Pension Reform in Central and Eastern Europe. Budapest: ILO.

26.

Jachowicz

(2011) Polska w kryzysie zadłużeniowym [Poland in debt trap]. Kwartalnik Kolegium Ekonomiczno-społecznego Studia i Prace SGH 3: 89–104.

27.

Kieżun

(2012) Patologia transformacji [The Pathology of Transformation]. Warszawa: Poltext.

28.

Klein

(2007) The Shock Doctrine: The Rise of Disaster Capitalism. New York: Metropolitan Books.

29.

Knöbl

(2001) Theories that won’t pass away: the never-ending story of modernization theory. In: Delanty

Isin

(eds) Handbook of Historical Sociology. London: SAGE, pp. 96–107.

30.

Koczanowicz

(2016) The polish case community and democracy under the PiS. New Left Review 102: 77–96.

31.

Kolasa-Nowak

(2010) Zmiana systemowa w Polsce w interpretacjach socjologicznych [System Transformation in Poland in Sociological Interpretations]. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii-Skłodowskiej Curie.

32.

Kołodko

(1992) Transformacja polskiej gospodarki. Sukces czy porażka? [Transformation of the Polish Economy. Success or Failure?]. Warszawa: Polska Oficyna Wydawnicza BGW.

33.

Korolczuk

Graff

(2018) Gender as ‘Ebola from Brussels’: the anti-colonial frame and the rise of illiberal populism. Signs: Journal of Women in Culture and Society 43(4): 797–821.

34.

Kowalik

(2010) Ekonomia polityczna klęski socjaldemokratycznej opcji [The political economy of the defeat of the social democratic option]. In: Morawski

(ed.) Modernizacja Polski. Struktury, agencje, instytucje [Modernisation of Poland. Stuctures, Agencies, Institutions]. Warszawa: Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne. pp. 181–212.

35.

Kowalik

(2011) Property rights and social justice. Studiae Historiae Oeconomicae 28–29: 69–100.

36.

Kowalik

(2012) From Solidarity to Sellout. New York: Monthly Review Press.

37.

Kozyr-Kowalski

(1977) Własność jako zjawisko ekonomiczno-społeczne w świetle badań Karola Marksa i Maxa Webera [Ownership as a socio-economic phenomenon in the light of the studies of Karl Marx and Max Weber]. In: Kozyr-Kowalski

(ed.) Własność: gospodarka a prawo. Studia o marksistowskiej teorii własności [Ownership: Economy and Law. Studies in Marxist Theory of Ownership]. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe. pp. 47–156.

38.

Kozyr-Kowalski

(1985) Długi a ekonomiczna współwłasność środków produkcji [Debts and the economic co-ownership of the means of production]. Nowe Drogi 3: 56–69.

39.

Kozyr-Kowalski

(1999) Socjologia, społeczeństwo obywatelskie i państwo [Sociology, Civil Society and The State]. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

40.

Krasnodębski

(2005) Demokracja peryferii [Democracy at the Periphery]. Gdańsk: Wydawnictwo Słowo/Obraz Terytoria.

41.

Krastev

Holmes

(2018) Explaining eastern Europe: imitation and its discontents. Journal of Democracy 29(3): 117–128.

42.

Lipiński

(2016) Strategie ‘komunizacji’ przeciwnika politycznego. Obraz środowiska Unii Wolności w dyskursie polskiej prawicy [Strategies of ‘communisation’ of the political enemy. The image of freedom union’s milieu in the discourse of the polish right]. Przegląd Politologiczny 3: 93–107.

43.

Majewska

(2018) Kontrpubliczności ludowe i feministyczne. Wczesna „Solidarność” i czarne protesty [Popular and Feminist Counterpublics. The Early ‘Solidarity’ and Black Protests]. Warszawa: Książka i Prasa.

44.

Marx

(1904 [1859]) Contribution to the Critique of Political Economy. Chicago, IL: Charles H. Kerr and Company.

45.

Marx

(2009 [1875]) Critique of the Gotha Programme. Moscow: Dodo Press.

46.

Meardi

(2005) The legacy of ‘solidarity’: class, democracy, culture and subjectivity in the polish social movement. Social Movement Studies 4(3): 261–280.

47.

Mrozowicki

(2011) Coping with Social Change: Life Strategies of Workers in Poland’s New Capitalism. Leuven: Universitaire Pers Leuven.

48.

Mrozowicki

(2016) Normalisation of precariousness? Biographical experiences of young workers in the flexible forms of employment in Poland. Przegląd Socjologii Jakościowej 12(2): 94–112.

49.

Müller

(2008) Pension privatization and economic development in central and Eastern Europe: a political economy perspective. Report prepared for the UNRISD project on financing social policy: pension funds and economic development. Available at: http://www.unrisd.org/80256B3C005BCCF9%2F(httpAuxPages)%2FB6182D3FED8BDEE4C1257601003F64B2%2F%24file%2FdraftMuller3.pdf (accessed 11 October 2019).

50.

Naczyk

Domonkos

(2016) The financial crisis and varieties of pension privatization reversals in Eastern Europe. Governance 29(2): 167–184.

51.

Nowak

Nowosielski

(2006) Czy społeczny bezruch? O Społeczeństwie Obywatelskim i Aktywności we Współczesnej Polsce [On Civic Non-Movement? Civil Society and Activism in Contemporary Poland]. Poznań: Instytut Zachodni.

52.

Orenstein

(2008) Privatizing Pensions: The Transnational Campaign for Social Security Reform. Princeton, NJ: Princeton University Press.

53.

Oręziak

(2012) OFE w Polsce – produkt ekspansji globalnych instytucji finansowych [Mandatory pension funds in Poland as an effect of the global financial institutions expansion]. Polityka Społeczna 11–12: 5–14.

54.

Oręziak

(2014) OFE: katastrofa prywatyzacji emerytur w Polsce [OFE: The Defeat of Pension System Privatisation in Poland]. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.

55.

Ost

(2004) Politics as the mobilization of anger: emotions in movements and in power. European Journal of Social Theory 7(2): 229–244.

56.

Ost

(2005) The Defeat of Solidarity: Anger and Politics in Postcommunist Europe. Ithaca, NY: Cornell University Press.

57.

Pluciński

(2010) Dyskurs klasowy polskiej socjologii potransformacyjnej: niedyskretny urok klasy średniej [Class discourse of polish post-transformation sociology: non-discreet charm of the middle class]. In: Żuk

(ed.) Podziały klasowe i nierówności społeczne. Refleksje socjologiczne po dwóch dekadach realnego kapitalizmu w Polsce. Warszawa: Oficyna Naukowa. pp. 101–116.

58.

Poznanski

(1996) Polish Protracted Transition: Institutional Change and Economic Growth 1970-1994. New York: Cambridge University Press.

59.

Rae

(2015) Privatising Capital: The Commodification of Poland’s Welfare State. Frankfurt: Peter Lang Edition.

60.

Rae

(2016) Public debt and its impact on the polish economy and society. Journal of Management and Business Administration. Central Europe 24(1): 89–112.

61.

Rek-Woźniak

Woźniak

(2017) From the cradle of ‘solidarity’ to the land of cheap labour and the home of precarious: strategic discourse on labour arrangements in post-socialist Poland. Social Policy and Administration 51(2): 348–366.

62.

Roubini

Mihm

(2010) Crisis Economics: A Crash Course in the Future of Finance. New York: The Penguin Press.

63.

Rydygier

(1985) Pułapka zadłużenia [Debt trap]. In: Müller

(ed.) U źródeł polskiego kryzysu [On the Origins of Polish Crisis]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. pp. 222–305.

64.

Schumer

(1984) American ‘go-go banking’ in need of brakes. Washington Post, 4 June, p. 18.

65.

Shields

(2003) The ‘charge of the right brigade’: transnational social forces and the neoliberal configuration of Poland’s transition. New Political Economy 8(2): 225–244.

66.

Sowa

(2010) Mitologie III RP. Ideologiczne podstawy polskiej transformacji [Mythologies of the third republic of Poland. Ideological foundations of the polish transformation]. In: Żuk

(ed.) Podziały klasowe i nierówności społeczne. Refleksje socjologiczne po dwóch dekadach realnego kapitalizmu w Polsce. Warszawa: Oficyna Naukowa, pp. 23–39.

67.

Streeck

(2014) How will capitalism end? New Left Review 87: 35–64.

68.

Streeck

(2016) How Will Capitalism End? Essays on a Failing System. London: Verso.

69.

Sztompka

(ed.) (1999) Imponderabilia wielkiej zmiany. Mentalność, wartości i więzi społeczne czasów transformacji [Imponderabilia of a Great Change. Mentality, Values and Social Ties of Transformation Times]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

70.

Tittenbrun

(1992) Upadek socjalizmu realnego w Polsce [The Collapse of Real Socialism in Poland]. Poznań: Rebis.

71.

Tittenbrun

(1993) The Collapse of Real Socialism in Poland. London: Janus Publishing.

72.

Tittenbrun

(2007) Z deszczu pod rynnę. Meandry polskiej prywatyzacji [Out of the Frying Pan into the Fire], vols 1–4. Poznań: Zysk i S-ka.

73.

Tittenbrun

(2011) Economy in Society. Economic Sociology Revisited. Newcastle Upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing.

74.

Tittenbrun

(2018) Theory of ownership of labour power. Nowa Krytyka 40: 39–60.

75.

Tittenbrun

Pluciński

(2015) Pod wiatr historii. O polskiej transformacji, prywatyzacji i przegranych alternatywach [Against the wind. On polish transformation, privatisation and lost alternatives]. Le Monde Diplomatique. Edycja Polska 4(110): 6–10.

76.

Weber

(2019) Economy and Society. Cambridge, MA; London: Harvard University Press.

77.

Woźniak

(2010) Zwalczanie ubóstwa czy zwalczanie ubogich? O wizerunku biednego w polskich dyskursie publicznym [Fighting poverty or fighting the poor? On the image of the poor in the polish public debate]. In: Żuk

(ed.) Podziały klasowe i nierówności społeczne. Refleksje socjologiczne po dwóch dekadach realnego kapitalizmu w Polsce [Class Divisions and Social Inequalities. Sociological Reflections After Two Decades of Real Capitalism in Poland]. Warszawa: Oficyna Naukowa, pp. 23–39.

78.

Woźniak

(2012) Nierówności społeczne w polskim w dyskursie politycznym [Social Inequalities in Polish Political Discourse]. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

79.

Żuk

(2017a) Employment structures, employee attitudes and workplace resistance in neoliberal Poland. The Economic and Labour Relations Review 28(1): 91–112.

80.

Żuk

(2017b) Kalecki: a leftist Keynes for the working class [Book review: Michał Kalecki, Kapitalizm: Dynamika gospodarcza i pełne zatrudnienie; Julio Lopez G and Michael Assous, Michał Kalecki]. The Economic and Labour Relations Review 28(2): 340–344.

81.

Żuk

(2017c) Non-alternative reality? On the misery of the left in Eastern Europe: the case of Poland. Journal of Contemporary Central and Eastern Europe 25(1): 63–68.

82.

Żuk

(2018) Retirees without pensions and welfare: the social effects of pension privatization in Poland. Critical Social Policy 38(2): 407–417.

83.

Żuk

(2019) ‘Murderers of the unborn’ and ‘sexual degenerates’: analysis of the ‘anti-gender’ discourse of the Catholic Church and the nationalist right in Poland. Critical Discourse Studies. Epub ahead of print 10 October. DOI: 10.1080/17405904.2019.1676808 1-23.

84.

Żuk

(2020) ‘Euro-Gomorrah and Homopropaganda’: the culture of fear and ‘rainbow scare’ in the narrative of right-wing populists media in Poland as part of the election campaign to the European Parliament in 2019. Discourse, Context & Media 33: 100364.