This essay examines the vexed question of the relationship between Jews and communism. Drawing largely on archival material, I examine the experiences of several Polish-Jewish communists before, during and after the Second World War. I argue that “Judeo-Bolshevism” is perhaps best understood neither as a antisemitic stereotype or as a sociologically (over)determined proclivity but rather as biography, as epic human drama. A Freudian motif—in particular Oedipal rebellion—frames the essay, which begins and ends with the children and grandchildren of “Judeo-Bolshevism.”
Amos O.z, A Tale of Love and Darkness, trans. Nicholas de Lange ( Orlando, FL: Harcourt, 2004), 98-99.
2.
Isaac Babel, "How Things Were Done in Odessa," in The Collected Stories , ed. Nathalie Babel, trans. Peter Constantine (New York: Norton, 2002): 146-54, quotation p. 146.
3.
Yuri Slezkine, The Jewish Century (Princeton, NJ: Princeton University Press, 2004).
4.
A substantial literature has sought to explain the attraction of Jews to communism. Cf. Isaac Deutscher, "The Non-Jewish Jew" in The Non-Jewish Jew and Other Essays, ed. Tamara Deutscher (London: Oxford University Press, 1968): 25-41; Zvi Y. Gitelman, Jewish Nationality and Soviet Politics: The Jewish Sections of the CPSU, 1917-1930 (Princeton, NJ: Princeton University Press, 1972); Stanisław Krajewski, "Jews and Communism," in From the Polish Underground: Selections from Krytyka 1978-1993, ed. M. Bernard and H. Szlajfer (State College: Pennsylvania State University, 1996): 353-94; Jaff Schatz, The Generation: The Rise and Fall of the Jewish Communists of Poland (Berkeley: University of California Press, 1991); Slezkine, The Jewish Century; Robert S. Wistrich, Revolutionary Jews from Marx to Trotsky (London: Harrap, 1976). I summarize these explanations in "Jews and Communism in Eastern Europe," The Cambridge Dictionary of Jewish Religion, History, and Culture, ed. Judith Baskin (Cambridge, UK: Cambridge University Press, forthcoming).
5.
Slezkine, The Jewish Century , 73.
6.
For a fuller discussion of Slezkine's book, see Marci Shore, "Tevye's Daughters: Jews and European Modernity," Contemporary European History16, no. 1 (Winter 2007): 121-35.
7.
Bogna Pawlisz and Michał Bilewicz, "Słowo wstępne," Jidełe: żydowskie pismo otwarte (wydanie specjalne "Żydzi i komunizm") (Spring 2000): 6-7, p. 6.
8.
Michał Bilewicz et al., "Dyskusja: Wnuki `żydokomuny,'" Jidełe: żydowskie pismo otwarte (wydanie specjalne "Żydzi i komunizm") (Spring 2000): 163-74.
9.
"`Eichmann in Jerusalem': An Exchange of Letters between Gershom Scholem and Hannah Arendt," in Hannah Arendt, The Jew as Pariah, ed. Ron Feldman (New York: Grove Press, 1978): 240-51, pp. 241, 246.
10.
See Carl E. Schorske, Fin-de-Siècle Vienna: Politics and Culture (New York: Vintage, 1981).
11.
Slezkine, The Jewish Century , 63.
12.
Jakub Berman, Wspomnienia, 1949-1982, 325/33, Archiwum Akt Nowych, Warsaw (henceforth, AAN). For a more detailed history of the Berman brothers and their political choices, see Marci Shore, "Children of the Revolution: Communism, Zionism, and the Berman Brothers," Jewish Social Studies 10, no. 3 (Spring/Summer 2004): 23-86.
13.
Chaim Finkelstein (1899-2001), personal interview, the Bronx (New York City), 17 April 1999; Lucyna Tychowa, personal interview, Warsaw, 25 August 2003.
14.
On the competing (and blending) influences of the communists and the Bundists on young Jews in interwar Poland, see, for example, Klara Mirska, "Działalność KPP w masach żydowskich," 6 April 1963, 250 (ruch robotniczy Zygmunt Okręt, Klara Mirska, Michał Mirski), ŻIH.
15.
See Julian Lazebnik, "Praca kulturalna KPP w środowisku żydowskim," 30 April 1964, 186 (ruch robotniczy Julian Lazebnik), Żydowski Instytut Historyczny, Warsaw (henceforth ŻIH). On Smolar's activities as a member of the Komunistyczna Partia Zachodniej Białorusi (The Communist Party of Western Belarus), see Grzegorz Smolar ("Goniec"), "Na każdym posterunku (notatki działacza partyjnego)," 18 February 1967, teczka osobowa 5344, AAN.
16.
For a vivid account of life among communists in interwar Polish prison, see Michał Mirski, "To było już tak dawno . . . `Protestuję,'" 1 March 1967, teczka osobowa 4027, AAN.
Michał Mirski, "Twórczość literacka" [wspomnienia] tom I, 330/25, ŻIH. See also Michał Mirski, "Życiorys Michała Mirskiego," 21 November 1950, teczka osobowa 4027, AAN.
19.
Michał Mirski, Ankieta, 27 February 1950, teczka osobowa 4027, AAN.
20.
Michał Mirski, "Praca kulturalna KPP wśród mas żydowskich," 24 April 1964, 192 (ruch robotniczy Michał Mirski), ŻIH.
Alfred Lampe, "Avtobiografiia," Moscow, 14 July 1940, spuścizna Alfreda Lampego, 250/1, AAN.
24.
Alfred Lampe to Ministerwstwo Sprawiedliwości Rzeczypospolity Polskiej, 31 March 1924, Białystok, kolekcja A. Lampego, 250/1, AAN.
25.
See Grzegorz Smolar, Ankieta, 10 August 1949; Autobiografia, 6 January 1950; Życiorys, 4 December 1967, teczka osobowa 5344, AAN. See also "Akt oskarżenia przeciwko Herszowi Smolarzowi, Frydzie Margolius, Gołdzie Bebes, Matli Rotsztejn, Chasi Dragif, Basi Knubowiec, Oldze Mozol, Josze Swirskiej, Aleksandrowi Miłoszewskiemu, oksarżonym z art. 97, I w zw. z art. 93 K. K." Wilno, 19 May 1937, teczka osobowa 5344, AAN.
26.
Grzegorz Smolar ("Goniec"), "Za kratami," 5 April 1967, teczka osobowa 5344, AAN.
27.
Grzegorz Smolar ("Goniec"), "Za kratami," 5 April 1967, teczka osobowa 5344, AAN.
28.
On the desire for a Popular Front on the so-called "Jewish street" and relations between Jewish communists and Bundists, see Michał Mirski, "Walka komunistów o jednolity i ludowy front w środowisku żydowskim w latach 1934-1935," 26 September 1966, 330/12 (kolekcja Mirskiego), ŻIH.
29.
See Michał Mirski, "Bereza Kartuska: Uosobienie zgnilizny kapitalistycznej Polski," 23 September 1968, teczka osobowa 4027, AAN.
30.
Mirski's memoirs of Bereza Kartuska were published as Biegiem marsz! (Warsaw: Książka i Wiedza, 1958).
31.
Michał Mirski, Ankieta uczestnika Rewołucji Październikowej i wojny domowej w ZSRR, 20 November 1967, teczka osobowa 4027, AAN.
32.
Grzegorz Smolar ("Goniec"), "Za kratami," 5 April 1967, teczka osobowa 5344, AAN.
Aleksander Wat, Mój wiek: pamiętnik mówiony, vol. II (Warsaw: Czytelnik, 1998), 241.
35.
Michał Mirski, "Twórczość literacka" [wspomnienia] tom I, 330/25, ŻIH. Mirski's wife published her own memoirs of the war. See Klara Mirska, W cieniu wiecznego strachu: wspomnienia (Paris: n.p., 1980).
36.
Alfred Lampe [unsigned], notes, undated, spuścizna Alfreda Lampego, 250/11, AAN.
37.
Alfred Lampe, "Przyszła Polska," spuścizna Alfreda Lampego, 250/11, AAN.
38.
See Adolf Berman, "Blok Antyfaszystowski (Ze wspomnień)," trans. Stefan Bergman, Biuletyn Żydowskiego Instytut Historycznego nos. 2-3 (1980): 77-98.
39.
See Grzegorz Smolar, Ankieta, 10 August 1949; Autobiografia, 6 January 1950; Życiorys, 4 December 1967, teczka osobowa 5344, AAN. In English, see Hersh [Grzegorz] Smolar, Minsk Getto: Soviet-Jewish Partisans against the Nazis, trans. Max Rosenfeld (Washington, DC: U.S. Holocaust Library, 1989).
40.
Aleksander Masiewicki to Adolf Berman, Olsztyn, 12 October 1945, P-70/51, Abraham A. Berman Bequest, Diaspora Research Institute, Tel Aviv (henceforth AABB).
41.
On Smolar and the Central Committee of Polish Jews (CKŻP), see David Engel, "The Reconstruction of Jewish Communal Institutions in Postwar Poland: The Origins of the Central Committee of Polish Jews, 1944-1945," East European Politics and Societies 10, no. 1 (Winter 1996): 85-107. See also Natalia Aleksiun, "Zionists and Anti-Zionists in the Central Committee of the Jews in Poland: Cooperation and Political Struggle, 1944-1950," The Jews in Eastern Europe 2, no. 33 (Fall 1997): 32-50. On the relationship between the Smolar, Mirski, and Zachariasz and the Zionist members of the CKŻP, see Marci Shore, "Język, Pamięć i Rewolucyjna Awangarda: Kształtowanie Historii Powstania w Getcie Warszawskim, 1944-1950," Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego 188, no. 4 (December 1998): 44-61.
Chaim Finkelstein to Adolf Berman, New York, 26 May 1954, P-70/58, AABB.
44.
Michał Mirski, Ankieta, 27 February 1950, teczka osobowa 4027, AAN.
45.
Michał Mirski, "Syjonizm-narzędzie amerykańskiego imperializmu," Nowe Drogi7:1 (43) (January 1953): 82-91.
46.
Adolf Berman to Michał Mirski, Tel Aviv, 10 June 1956, kolekcja Michała Mirskiego, 330/35, ŻIH.
47.
Jakub Berman to Władysław Gomułka, Warsaw, 9 May 1960. Józef Stępień, ed., Listy do Pierwszych Sekretarzy KC PZPR (1944-1970) (Warsaw: Wydawnictwo FAKT, 1994), 208-209. Original (two drafts) located in spuścizna Jakuba Bermana, 325/1, AAN.
48.
"Odpis tajne wystąpienie profesora U.W. Leszka Kołakowskiego na zebraniu dyskusyjnym zorganizowanym w dniu 21. 10. 1966 w Instytucie Historycznym UW przez Zarząd ZMS Wydziału Historycznego UW na temat `Kultura polska w ostatnim 10-leciu,'" 22 October 1966, Warsaw, K. 103, S V/16, ADH.
49.
Leszek Kołakowski to Biuro Polityczne KC PZPR, 23 November 1966, in Listy do Pierwszych Sekretarzy, 253.
50.
"Informacja w sprawie prof. Leszka Kołakowskiego," K. 103, S V/16, ADH. Also see Michał Mirski to Biuro Polityczne Komitetu Centralnego PZPR, 24 November 1966, Warsaw, K. 103, S V/16, ADH. Adolf Berman's friend Michał Mirski was involved in the protests on behalf of Kołakowski as well. See "Ankieta uczestnika Rewolucji Październikowej i wojny domowej w ZSRR, 20 November 1967, 4027, AAN; Protokół z przeprowadzonych indywidualnych rozmów z pisarzami, sygnatariuszami listu do Biura Politycznego KC PZPR w sprawie przywrócenia praw członka PZPR L. Kołakowskiemu," 25 November 1966, K. 103, S V/16, ADH; "Zapiski z zebrania POP przy oddziale warszawskim ZLP," 9 December 1966, K. 103, S V/16, ADH.
51.
Julian Stryjkowski with Piotr Szewc, Ocalony na wschodzie (Montricher, Switzerland: Les Editions Noir sur Blanc, 1991), 27-44. See also Artur Starewicz, "Załączenie oświadczeń skierowanych do egzekutywy POP przy ZLP w Warszawie," 24 January 1967, Warsaw, K. 103, S V/16, Archiwum Dokumentacji Historycznej PRL-u, Warsaw.
52.
Michał Mirski to Biuro Polityczne Komitetu Centralnego PZPR, 24 November 1966, Warsaw, kolekcja Artura Starewicza, K. 103 ("materiały różne dot. środowiska literatów 1965-1967"), S V/16, ADH.
53.
"Zapiski z zebrania POP przy oddziale warszawskim ZLP," 9 December 1966, kolekcja Artura Starewicza, K. 103, S V/16, ADH.
54.
On the "anti-Zionist" campaign, see Dariusz Stola, Kampania antysyjonistyczna 1967-1968 (Warsaw: Instytut Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk, 2000).
55.
Grzegorz Smolar to Władysław Gomułka (General Secretary of the PZPR), Warsaw, 19 July 1969, kolekcja Komitetu Centralnego PZPR, XIa/301 (formerly 3015), AAN. I am grateful to Dariusz Stola for providing me with a copy of this letter. Smolar was the author of various books and memoirs. In English, see Smolar, Minsk Getto.
56.
Michał Mirski, Ankieta uczestnika Rewołucji Październikowej i wojny domowej w ZSRR, 20 November 1967, teczka osobowa 4027, AAN.
57.
"Odpis," 16 April 1968, kolekcja Michała Mirskiego, 330/33, ŻIH.
58.
Michał Mirski to Egzekutywa POP PZPR przy Oddziale Warszawskim Związku Literatów Polskich, 1969, kolekcja Michała Mirskiego, 330/33, ŻIH.
59.
Michał Mirski to Adolf Berman, Roskilde, 16 September 1970, P-70/63, AABB.
60.
"S" [Aleksander Masiewicki] to Adolf Berman, New York, 2 October 1970, P-70/63, AABB.
61.
"S" [Aleksander Masiewicki] to Adolf Berman, New York, 2 October 1970, P-70/63, AABB.
62.
Aleksander Masiewicki to Adolf Berman, New York, 12 October 1970, P-70/63, AABB.
63.
Aleksander Masiewicki to Adolf Berman, New York, 31 January 1971, P-70/64, AABB.
64.
Aleksander Masiewicki to Adolf Berman, New York, 14 March 1971, P-70/64, AABB.
65.
On the topic of Polish Jews returning from Soviet camps sympathetic to communism, see also Aleksander Smolar, "Jews as a Polish Problem," Daedalus 116, no. 2 (Spring 1987): 31-73.
66.
Isaiah Berlin, Letters 1928-1946, ed. Henry Hardy (Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2004), 297.
67.
Teresa Torańska, Oni (Warsaw: Agencja Omnipress, 1990), 16.
68.
Teresa Torańska, personal correspondence to author, Warsaw, 7 June 2002.
69.
See, for example, Abel Kainer [Stanisław Krajewski], "Żydzi a Komunizm," Krytyka no. 15 (1983): 214-47. In English translation: Stanisław Krajewski, "Jews and Communism."
70.
Timothy Garton Ash, The File: A Personal History (New York: Random House, 1997), 134-35.
