Sage Journals: Discover world-class research

Abstract

Réamhfhocal

Sa staidéar píolótach seo rinneamar iniúchadh ar an gceangal atá ann idir labhairt na Gaeilge agus muintearas, ag díriú go sonrach ar chainteoirí Gaeilge ó chúlraí eitneacha agus/nó náisiúnta éagsúla i bPoblacht na hÉireann. Ghlac daoine, a raibh náisiúntachtaí agus eitneachtaí éagsúla acu, rannpáirt sa staidéar. Trí thaighde cáilíochtúil (ag amharc trí lionsa an náisiúnachais) rinneamar imscrúdú ar an gceist an dtugann labhairt na Gaeilge le mothú do dhaoine gur Éireannaigh iad. Ag an am céanna rinneamar scrúdú ar an eispéireas a bhí acu le daoine a bhí ag iarraidh iad a dhúnadh amach. Taispeánann ár dtorthaí an ról cumasaithe atá ag an nGaeilge do dhaoine ó chúlraí éagsúla, ag cuidiú leo imeascadh sa tsochaí, ag cuidiú leo cur i gcoinne an choimhthithe nó an chiníochais, agus i gcoinne daoine a cheistíonn cén fáth a bhfuil siad in Éirinn. Mar sin féin, d’fhéadfadh teannas a bheith ann idir Éireannaigh bhána agus iad siúd ó chúlraí éagsúla atá ina gcainteoirí Gaeilge, rud a thógann ceisteanna tábhachtacha maidir le coimhlintí agus toradh na gcoimhlintí sin. Tugann an staidéar seo bunléargais ar chúrsaí agus leagann sé béim ar an ngá atá le tuilleadh imscrúdaithe a dhéanamh sa réimse seo.

Keywords

Náisiúnachas Éire an Ghaeilge teanga mionlaigh eitneachas

Réamhrá

Ba chasadh suntasach é blianta an Tíogair Cheiltigh (1996–2010), an t-am ar mheall fás eacnamaíoch agus athruithe polaitiúla neart daoine de chúlraí éagsúla go dtí an tír, ina measc bhí imircigh eacnamaíocha agus neamheacnamaíocha, agus teifigh. Mar thoradh ar an tréimhse seo bhí daonra níos ilchineálaí (Gilmartin agus White, 2013) ó thaobh eitneachta agus teanga de i gcathracha mar Bhaile Átha Cliath, Luimneach, agus Gaillimh, chomh maith le bailte beaga ar nós Chluain Eois agus an Gort (An Príomh-Oifig Staidrimh, 2005). I measc an cúig mhilliún duine in Éirinn (is ar Phoblacht na hÉireann amháin a fhéachann muid san alt seo), tá daoine ó neart náisiúntachtaí éagsúla, cuir i gcás Polannaigh, Meiriceánaigh, Brasaíligh, Indiaigh, Iodálaigh, Francaigh agus Gearmánaigh (Byrne et al., 2010; An Príomh-Oifig Staidrimh, 2016).

Tá gnéithe den dátheangachas in Éirinn, agus an Ghaeilge agus an Béarla aitheanta araon mar theangacha oifigiúla stáit. Is ábhar éigeantach í an Ghaeilge sna bunscoileanna agus meánscoileanna in Éirinn (Kelly, 2002; Ó Ceallaigh agus Ní Dhonnabháin, 2015). Tá cead idir Ghaeilge agus Bhéarla a úsáid sa chúirt. Lena chur go simplí: cé gurb é Béarla an teanga is coitianta dá bhfuil le cloisteáil sa chúirt, tá sé de chead ag duine an Ghaeilge a úsáid sa chúirt agus tá dualgas ar an Stát nó eagraíocht phoiblí freagairt i nGaeilge (Coimisinéar Teanga, gan dáta). Aithnítear an Ghaeilge mar an chéad teanga oifigiúil i mBunreacht na hÉireann, in ainneoin nach bhfuil ach céatadán beag den daonra in ann í a labhairt go líofa (san alt seo braitheann muid ar fhéintuairisciú - go ndeir daoine go bhfuil siad in ann Gaeilge a labhairt) (féach na Daonáirimh). Ar an taobh eile de, is é an Béarla an teanga is forleithne dá labhraítear in Éirinn. Tá seasamh ait ag an nGaeilge, agus í ina teanga náisiúnta, oifigiúil agus, ag an am céanna, ina teanga mhionlaigh (Ó Laighin, 2022; O’Rourke agus Walsh, 2020). Is minic a fheictear í mar theanga na hoidhreachta agus na féiniúlachta cultúrtha, agus mar shiombail den Éireannachas agus den náisiúnachas (Ní Drisceoil, 2013; Comhairle na hEorpa, 2008). Ba threisede na mothúcháin náisiúnacha a bhaineann leis an teanga an cur i gcoinne a rinne coilíneachas na Breataine uirthi (Falc’her-Poyroux, 2014).

Iompraíonn an Ghaeilge caipiteal cultúrtha agus siombalach (féach Bourdieu, 1986; cf Baumann, 2000; Giddens, 1990; Jameson, 1998), sa mhéid is go léiríonn sí cuid thábhachtach de chultúr na hÉireann agus go bhfuil le haithint gur tríd an nGaeilge a iompraíonn daoine ar leith oidhreacht na tíre (Ó Riagáin, 1997; Watson, 2008; O’Reilly, 1997). Mar a luadh thuas, múintear í mar ábhar éigeantach i scoileanna agus, chomh maith le sin, is teanga labhartha na nGaelscoileanna í. Ina theannta sin, méadaítear ar shealbhú na Gaeilge mar go ndéanann na mílte duine cúrsaí múinte Gaeilge agus/nó go gcaitheann siad tréimhsí i gceantair Ghaeltachta (ceantair ina bhfuil an Ghaeilge á labhairt mar theanga phobail) (Coleman agus Ó Ciosáin, 2020), nó fiú i bhfeiniméin ar nós an Pop-Up Gaeltacht (Seoighe, 2018), agus tá neart nuachainteoirí Gaeilge ann (féach Higgins, 2022; Ó Murchadha, 2018; Walsh et al., 2015; Walsh, 2019). Tháinig méadú ar líon na gcainteoirí Gaeilge de réir mar a mhéadaigh an daonra, ach tá céatadán na gcainteoirí Gaeilge sa daonra réasúnta seasmhach (féach daonáirimh ó na 1970dí i leith).

Cé gur minic a scríobhtar faoi athbheochan na Gaeilge, is beag staidéar a rinne iniúchadh ar thionchar na Gaeilge ar chainteoirí Gaeilge ó chúlraí éagsúla eitneacha agus náisiúnta (McCubbin, 2010). Spreag an domhandú suim níos leithne i dtraidisiúin agus i bhféiniúlachtaí áitiúla mar chúiteamh ar aon chaillteanas a thárla mar gheall ar an domhandú (Baumann, 2000; Giddens, 1990; Jameson, 1998; Mac Giolla Chríost, 2014).

Mar sin is léir go bhfuil áit ar leith ag an nGaeilge in Éirinn, agus í ina siombail de chultúr na hÉireann agus ina teanga ar minic go labhrann mionlach í. Trí scrúdú a dhéanamh ar ról na Gaeilge i gcothú muintearais, imeasctha, agus coimhlintí, is féidir linn tuiscint níos fearr a fháil ar thionchar na Gaeilge ar phobail éagsúla in Éirinn. Mar a deir Fathi, is é atá i gceist le muintearas ná ‘deep feeling of inclusion to a grouping, a social space or transnational geographical locations’ (Fathi, 2021: 5). Ní mór dúinn an caidreamh idir an Ghaeilge agus cainteoirí de chúlraí eitneacha agus náisiúnta éagsúla a fhiosrú a thuilleadh.

Creat teoiriciúil

Is idé-eolaíocht pholaitiúil cheannasach é an náisiúnachas a bhfuil a lorg le brath in gach leibhéal den tsochaí: an stát, an saol polaitiúil, an tsochaí shibhialta, corparáidí, eagraíochtaí neamhrialtasacha, agus caidrimh idirphearsanta (Malešević, 2019). Tuigtear an náisiúnachas eitneach, ach go háirithe, a bheith bunaithe ar theanga, ar thraidisiún, ar reiligiún agus ar thréithe fisiciúla. Mar a dúirt Hobsbawm: ‘The ideal of such a state is represented by an ethnically, culturally, and linguistically homogeneous population’ (Hobsbawm, 1996: 166; féach freisin: Guibernau, 1996). I gcomparáid leis sin, cuireann an náisiúnachas cathartha béim ar luachanna polaitiúla na saoránach. Tá ról ríthábhachtach ag teanga i náisiúnachas mar go gcabhraíonn sí i gcruthú an phobail shamhailtigh agus i gcothú an mhuintearais (Anderson, 1991; Motyl, 2001; Watson, 2016).

Baineann tógáil náisiún le dinimic ó leibhéal an stáit anuas (go hingearach) agus, ag an am céanna, trasna (go cothrománach) i measc an phobail (féach Billig 1995 agus a oidhreachta in Fox agus Miller-Idriss, 2008; agus Skey, 2009). Cuireann intleachtóirí le caighdeánú na dteangacha náisiúnta, agus tá ról ríthábhachtach ag an oideachas éigeantach i scaipeadh na dteangacha sin. Cuidíonn teanga le tógáil náisiún samhlaithe. Treisíonn gnáthghníomhartha an náisiúnachais féiniúlachtaí náisiúnta trí shiombailí, agus trí dhaoine a bheith rannpháirteach in imeachtaí náisiúnta (féach Barthes, 1977; Jenne, 2018; Piller, 2011).

Tá leathnú déanta ag an domhandú ar ghníomhaíochtaí eacnamaíocha, polaitiúla agus cultúrtha thar theorainneacha náisiúnta, rud a fhágann go bhfuil idirspleáchas méadaithe i measc na náisiúnstát (Baldwin, 2016; Baumann, 2000; Beck, 2008; Calhoun, 2002; Giddens, 1981 agus 1990; Harvey, 1989; Held agus McGrew, 2003). Mar gheall ar an bpróiseas seo tá na náisiúnstáit níos ilchultúrtha, ilteangaí. Chuir dul chun cinn sa teicneolaíocht, cosúil le naisc idirlín níos tapúla agus cumarsáid fhíorúil, dlús breise leis an idirnascacht dhomhanda (Baylis agus Smith, 1999; Calhoun, 2008).

Tá an t-ilteangachas ag dul i méid ar fud an domhain, agus é á spreagadh ag fachtóirí cosúil leis an inimirce agus an dearcadh ar theanga i ndomhan domhandaithe (Ahmad, 2007; Eurostat, 2019; Hatziprokopiou et al., 2016; Zeigler agus Camarota, 2019). Tá luach ag an ilteangachas ó thaobh na mothúchán agus an tsiombalachais de, agus go hábhartha freisin, sa mhéid agus go gcuidíonn sé le daoine páirt a ghlacadh sa tsochaí. Mar shampla, léirigh taighde le Ó Laoire (2005) agus Giles (2016), i measc taighde eile, go n-aithníonn roinnt mhaith daoine a thagann anseo ó thíortha eile gur uirlis í an Ghaeilge le cuidiú leo páirt a ghlacadh sa tsochaí agus mar shiombail de chultúr na hÉireann, rud a chuireann ar a gcumas muintearas a bhunú le daoine eile sa tsochaí.

Tháinig athbheochan ar theangacha mionlaigh, an Ghaeilge san áireamh, trí iarrachtaí na bpobal éagsúil eitneach agus náisiúnta (Ó Ceallaigh agus Ní Dhonnabháin, 2015; Stevenson, 2009). Is féidir athbheochan na dteangacha sin a chur i leith gníomhartha rialtais ón mbarr anuas (McCubbin, 2010) chomh maith le gníomhaireacht daoine aonair agus i bpáirt le chéile ón mbun aníos. Tá ceist ann, áfach, an nglactar le cainteoirí mionteangacha laistigh den chultúr ceannasach.

Sa 21ú haois, tá sé níos éascaí ag daoine taisteal agus dul i mbun cumarsáide go hidirnáisiúnta, rud a thugann dúshlán coincheapa traidisiúnta an mhuintearais. San am atá thart, uaireanta mhothaíodh imircigh “neamhláithreacht dhúbailte” (nó “double absence”) (Sayad, 2014) uathu .i. ón áit a d’fhág siad agus ón áit ar tháinig siad ag cónaí ann, ach sa lá atá inniu ann is minic is féidir le himircigh modhanna nua cumarsáide a úsáid le páirt a ghlacadh sa tsochaí a d’fhág siad agus, ag an am céanna, páirt a ghlacadh sa tsochaí ina bhfuil siad ina gcónaí, rud a chothaíonn féiniúlachtaí iolracha. Tá tréithe suibiachtúla agus sóisialta ag an muintearas, agus tá tionchar ag na tréithe sin ar dhaoine a aithint mar bhaill den tsochaí (Fathi, 2021; Ralph agus Staeheli, 2011; Valentine et al., 2009; Yuval-Davis, 2006). Gan na tréithe ar leith (ar nós teanga, traidisiún, reiligiún agus tréithe fisiciúla), mar a deir Fathi, ‘migrants are seen not just as others but different types of others: those who are capable, deserving, or able to belong in a particular setting and those who do not share such characteristics’ (Fathi, 2021: 5). Is beag an méid inimirceach a bhfuil Gaeilge líofa acu, ach tá sí ina buntáise acu siúd a bhfuil sí acu, ós rud é go bhfuil ról ríthábhachtach ag teanga i múnlú muintearais, mar is minic a mheastar líofacht sa teanga náisiúnta a bheith ina buntréith le go nglacfar le duine agus go ndéanfar é a imeascadh sa tsochaí nua (Ó Laoire, 2005; Gaelscoileanna Teo., 2008; Watson agus Nic Ghiolla Phádraig, 2011).

Tá ceangail sa tsochaí nua-aimseartha idir an náisiúnachas agus an domhandú a chothaíonn teannas idir féiniúlachtaí náisiúnta eisiacha agus náisiúntachtaí níos oscailte. Cé go bhféachtar uaireanta ar an ilteangachas mar rud a dhéanann dochar don náisiún, ag an am céanna tugann an t-ilteangachas deiseanna i leith malartú cultúrtha, comhtháthú daoine de chúlraí éagsúla agus athbheochan mionteangacha. I ndomhan domhandaithe, feidhmíonn teanga mar fheithicil don tsamhlaíocht, don fhéiniúlacht, agus le muintearas a chothú. Tá sé ríthábhachtach dúinn tuiscint a fháil ar an idirghníomhú atá ann idir teanga, náisiúnachas agus domhandú le cuidiú linn aghaidh a thabhairt ar na dúshláin agus ar na deiseanna a bhaineann le héagsúlacht eitneach agus le féiniúlacht chultúrtha i sochaí an lae inniu, mar sin rinneamar an taighde píolótach seo, mar atá leagtha amach thíos, le tuiscint a fháil ar an dearcadh i leith na féiniúlachta atá ag daoine de chúlraí éagsúla a bhfuil Gaeilge acu.

Modheolaíocht

Sa chuid seo den pháipéar tá forbhreathnú ar an modheolaíocht a úsáideadh sa staidéar cáilíochtúil a rinneamar ar chainteoirí Gaeilge ó chúlraí éagsúla náisiúnta agus eitneacha in Éirinn. Bhí sé mar aidhm againn sa staidéar seo an gaol idir an Ghaeilge agus muintearas i measc na ndaoine sin a fhiosrú.

Rinneamar agallamh le daoine a labhrann Gaeilge ar bhonn laethúil, ó chúlraí náisiúnta agus eitneacha éagsúla. Bhí cumas Gaeilge éagsúil ag na rannpháirtithe ó líofa go han-líofa. Is fiú a rá gur Iodálach a chuir na rannpháirtithe faoi agallamh i mBéarla chun freastal ar pheirspictíocht eitice (ag spreagadh freagraí oscailte) agus peirspictíocht eimiceach le fáil ón údar eile ag a bhfuil Gaeilge líofa (ag fáil léargais ón taobh istigh agus ón taobh amuigh). Síleann muid gur éirigh leis an modh oibre seo, mar go raibh na hagallaithe an-oscailte leis an agallóir agus iad ag míniú cúrsaí dó, rud nach dóigh linn a tharlódh leis an taighdeoir Éireannach le Gaeilge.

Bhí deacracht ann líon níos mó agallaithe a aimsiú a shásaigh na critéir maidir le bheith ina gcainteoirí líofa Gaeilge de bhunús eitneach éagsúil agus a bheith sásta páirt a ghlacadh sa staidéar. Mar sin féin, léiríonn méid an ghrúpa bhig agallaithe gur fiosrú tosaigh i réimse idirdhisciplíneach a bhí sa taighde agus tugann sé treoir dúinn maidir le leanúint ar aghaidh leis an taighde amach anseo.

Mhair na hagallaimh timpeall tríocha nóiméad an ceann agus leanadh modh leathstruchtúrtha. Socraíodh na ceisteanna agus na topaicí roimh réidh, ar bhealach a bhí fóirsteanach don taighde. Trí cheisteanna oscailte a úsáid bhíothas in ann pointí suimiúla a d’ardaigh na agallaithe a fhiosrú, fiú má d’imigh siad ón liosta ceisteanna.

De bharr na paindéime, reáchtáladh na hagallaimh go fíorúil. Daoine ar cuireadh oideachas 3ú leibhéal orthu a bhí sa sampla go príomha, bhí siad idir 23 agus 50 bliain d’aois, naonúr ban agus triúr fear. Ghlac daoine ar d’eitneachtaí éagsúla iad páirt sa taighde – daoine ag a raibh cúlra na hAfraice, na hÁise, Mheiriceá agus na hEorpa, a rugadh (nó ar rugadh a dtuismitheoirí) sa Nigéir, i Vítneam, sa Rúis, sna Stáit Aontaithe, san Iodáil, agus sa Ríocht Aontaithe. Ar ndóigh, bhí ní ba mhó ná Gaeilge agus Béarla ag na hagallaithe, bhí teangacha eile i gceist, ar nós Iarúibis, Rúisis, agus Iodáilis.

Aithnítear sa staidéar an dearcadh traidisiúnta ar mhodhanna taighde a leagann béim ar ilchineálacht a laghdú ar mhaithe le hiontaofacht an taighde a mhéadú (féach Lorenc et al., 2016). Mar sin féin, breathnaítear ar nádúr ilchineálach an tsampla mar dheis chun anailís mhínitheach a dhéanamh, go háirithe mar gur taighde cáilíochtúil a bhí ar bonn againn a raibh sé mar aidhm aige tuiscint dhomhain a fháil ar an bhfeiniméan suntasach seo. Mar sin, bhí fachtóirí cosúil le dath craicinn, tír dhúchais, agus teanga ina ngnéithe tábhachtacha anailíse.

Bhí bealaí éagsúla ag na rannpháirtithe chun an Ghaeilge a fhoghlaim, ina measc bhí cúrsaí teanga, tumoideachas, cruinnithe teanga agus ócáidí sóisialta ar nós an Pop-Up Gaeltacht, chomh maith le hacmhainní digiteacha ar nós bogearraí foghlama. Bhaineamar úsáid as foinsí tánaisteacha freisin, ar nós rudaí a scríobhadh faoin Pop-Up Gaeltacht, leis an bhfianaise a fuair muid ó na hagallaimh a chomhlánú agus chun ábhar breise a bheith againn le haghaidh na hanailíse.

Rinneadh na hagallaimh thar thréimhse dhá mhí, ag úsáid cur chuige samplála na ‘liathróide sneachta’ chun agallaithe a earcú i measc lucht aitheantais na n-agallaithe tosaigh. Mar sin féin, níor earcaíodh ach beirt rannpháirtí ag baint úsáide as an modh seo. Rinneadh teagmháil le formhór na n-agallaithe trí mheáin shóisialta ar nós Facebook nó trí leathanaigh ghréasáin phearsanta. Fuaireamar ceadú eiticiúil ó Oifig um Eitic na hOllscoile, UCD, chuireamar eolas ar fáil do na rannpháirtithe uile faoin staidéar agus chuireamar ainmneacha bréagacha ar na hagallaithe don chódáil.

Torthaí agus anailís: an Ghaeilge, cuimsiú agus eisiamh

Is dúshraith an náisiúin iad tosca éagsúla ar a n-áirítear teanga, dath craicinn, tréithe coirp agus aghaidhe, náisiúntacht, sinsearacht, etc., agus oibríonn siad le hidirdhealú mionchúiseach a dhéanamh idir iad siúd a bhaineann agus iad siúd nach mbaineann go teoiriciúil leis an náisiún. Tá seo fíor go háirithe agus muid ag féachaint ar ár gcéad sliocht:

Sliocht 1

a lot of questions or comments if I'm speaking Irish will be like, Oh, wow, I didn't expect that. And I know, they don't mean it in a cruel way. But it's just kind of like, you obviously think, Oh, well, Irish people are white. (Agallamh le Hue)

I Sliocht a hAon tá mothúcháin Hue le sonrú. Is ainm bréige Hue. Bean í Hue sna tríochaidí, a rugadh i Vítneam, ach a tógadh in Éirinn ó bhí sí cúpla mí d’aois. Léiríonn an sliocht smaointe Hue i leith ceann de na saintréithe atá ina gcrann taca ag Éirinn mar náisiún samhlaithe: is é sin an craiceann bán (Ahmed, 2007). Is cosúil go bhfuil craiceann bán ar cheann de réamhriachtanais an Éireannachais, agus nuair nach mbíonn an ghné sin ag duine tagann, mar a deir Ahmad, ‘experience of negation, of being stopped or feeling out of place, or feeling uncomfortable’ (Ahmed, 2007: 163). Tugann Hue le tuiscint gur ón dearcadh seo a thagann cuid mhór den chiníochas, idir cheilte agus fhollasach, a fhulaingíonn sí, is é sin an dearcadh gur craiceann bán amháin a bhíonn ag muintir an náisiúin Éireannaigh. De réir an dearctha seo, ní Éireannach as féin duine nach bhfuil craiceann bán aige. Níorbh í Hue an t-aon agallaí a luaigh seo:

Sliocht 2

People are usually surprised just because I'm black. They don't really expect […] people of colour to speak the native tongue. (Agallamh le Adaoma)

Cosúil le Hue, tá Adaoma sna tríochaidí. Tháinig sí ón Nigéir lena tuismitheoirí nuair a bhí sí 7 mí d'aois. Deir an bheirt acu gur féiniúlacht Éireannach atá acu, go bhfuil pas Éireannach acu, gur fhreastail siad ar Ghaelscoileanna, go labhrann siad Gaeilge líofa go laethúil, agus go saothraíonn siad a gcoda ar bhonn na Gaeilge. Is gníomhaí sóisialta, iriseoir agus scríbhneoir í Hue, a fhoilsíonn i nGaeilge agus i mBéarla, agus is gníomhaí sóisialta, blagálaí agus láithreoir raidió Adaoma a chraolann i nGaeilge. Agus fós féin fulaingíonn siad de bharr ciníochas ceilte agus follasach gach lá beagnach de bharr iompair daoine nach nglacann leo mar Éireannaigh.

Sliocht 3

One day I was walking on Parnell Street, one of Dublin's most crowded streets, a group of teenagers walked towards me yelling racial slurs, then one of the youths grabbed my face and spat on me. (Agallamh le Hue)

Nuair a d’fhiafraiomar di an lagaíonn eispéiris den chineál seo an muintearas a mhothaíonn sí le pobal na Gaeilge, dúirt sí nach lagaíonn, luaigh sí a líofacht sa Ghaeilge mar ghné thábhachtach a chothaíonn a féiniúlacht mar bhean Éireannach:

Sliocht 4

[The Irish language] is a part of me that no one can take away from me. And I think that's really important in terms of fostering my own identity here in Ireland […] I had a very strong Irish upbringing, the only difference was that I'm not white. (Agallamh le Hue)

Cuidíonn an sliocht seo linn ciall a bhaint as teangacha náisiúnta, mar ghné a chothaíonn féinaitheantas leis an náisiún. Treisíonn an Ghaeilge féiniúlacht Éireannach Hue go dtí an pointe nach gceistíonn sí a féiniúlacht féin fiú má bhíonn daoine timpeall uirthi á n-iompar féin ar bhealach a chuireann i gcuimhne di go leanúnach go síleann siadsan nach mbaineann sí leis an bhféiniúlacht Éireannach. Caithfidh daingne intinne agus teacht aniar a bheith ag duine le go bhfaighidh sé misneach óna mhothúcháin féin – tréithe, is cosúil, a chothaíonn an Ghaeilge i nduine. Tá eiseamláir eile i leabhar atá foilsithe le déanaí ag bean Éireannach de bhunadh Vítneam, Úna-Minh Kavanagh (2019), a luann eachtra a tharla i dtram plódaithe i mBaile Átha Cliath. Thug fear íde béil di: bhéic sé uirthi á rá go bhfuil ‘too many Chinese cunts in this country’ (Kavanagh, 2019: 110). D’fhreagair sí i nGaeilge é:

“Gabh mo leithscéal?” (excuse me?). In absolute disgust, he told me to stop “speaking fucking Chinese” and I had to stop myself laughing out loud. An older woman nearby seemed to be smothering the same kind of amusement. “Ó, nach dtuigeann tú mé?” (Oh, don't you understand me?). He looked at me as if I could have been speaking any sort of dirty “foreign” language and appeared visibly annoyed that he couldn't understand me. My body filled with glee and I smiled brightly back at him. I had shut him up. (Kavanagh, 2019: 111)

Sa chás seo, b’acmhainn í an Ghaeilge ag Úna-Minh, díreach mar a bhí sí ina hacmhainn ag Hue, agus ní acu sin amháin. Luaigh Emma, bean Mheiriceánach sna daichidí, agus múinteoir Gaeilge, eachtra de chineál eile. Bhí sí i dteach tábhairne le cairde; ina measc bhí Sara, bean Iodálach le Gaeilge sna tríochaidí a bhfuil cónaí uirthi in Éirinn agus atá pósta ar Éireannach.

Bhí Emma, Sara, agus a gcairde ag ceiliúradh le deartháir Sara, a bhí tagtha ar cuairt chuici ón Iodáil. De thaisme, bhuail Sara i gcoinne fear agus dhoirt a bheoir ar a ghlúin. Dúirt Emma gur ghabh Sara gach leithscéal leis (agallamh le Emma) agus gur thairg sí beoir a cheannach don fhear. Ní raibh aon éifeacht dhearfach aige sin ar an bhfear. Chas an fear thart agus dhoirt sé pionta beorach anuas uirthi, agus ansin thug sé íde béil di agus ‘you foreigners’ á rá aige (Agallamh le Emma). Ag an bpointe sin thosaigh Sara ag caint as Gaeilge:

Sliocht 5

She wasn't very fluent at the time, but she said I'm learning Irish so that my children grow up here and can have help from me […] you see me as a foreigner, but I am part of your community here. I live here. I work here every day. (Agallamh le Emma)

Sna cásanna a luaigh Hue, Úna-Minh, agus Emma, tá an Ghaeilge ina cumhacht i lámha na ndaoine a raibh mí-úsáid á déanamh orthu. Taispeánann sé sin go n-oibríonn sí mar bhealach le cur in aghaidh na seineafóibe, uirlis trína dtugtar le fios gur Éireannaigh iad na mná seo, ní amháin ina súile féin ach i súile daoine eile freisin. I dtaca leis an tseanbhean i scéal Úna-Minh, ar tháinig fonn gáire uirthi nuair nár thuig an t-ionsaitheoir an Ghaeilge, feictear inti pobal nach nglacann páirt sa scéal ach a fheiceann laige an chiníochais mar sin féin. Aithnítear sna scéalta seo, agus i scéalta eile nach iad, nach imeachtaí iad a tharlaíonn ach do Úna-Minh, do na daoine sa taighde seo agus do dhaoine eile freisin; daoine a thuigtear a bheith difriúil, gan a bheith ina gcuid den phobal, agus, uaireanta, gan fáilte rompu; cloistear scéalta mar sin ar an nuacht, agus léitear iad sna meáin éagsúla; bíonn na scéalta ar Facebook agus á ngiolcadh ar X/Twitter.

Tá sé seo fíor go háirithe maidir le hobair a dhéanann gníomhaithe frithchiníochais ar nós Úna-Minh nó Zainab Boladale (féach https://ec.europa.eu/migrant-integration/news/ireland-first-afro-irish-woman-appointed-as-news-tv-presenter), láithreoir teilifíse Nigéireach-Éireannach, ar gníomhaí ar son na Gaeilge agus file í, agus daoine eile cosúil lenár n-agallaithe Hue agus Adaoma, a chomhcheanglaíonn a gcuid Gaeilge le gníomhú i gcoinne an chiníochais. Tá ár n-agallaithe ina gcraoltóirí, ina scríbhneoirí, ina láithreoirí teilifíse agus ina bhfilí, tá siad ar choistí frithchiníochais sa Roinn Dlí agus Cirt agus creideann siad gur féidir an Ghaeilge a úsáid le hÉire a dhéanamh níos ionchuimsithí, imeasctha, ilchultúrtha. De réir a ndearctha is rogha indéanta agus daonlathach í Éire ilchultúrtha in ionad Éire an chiníochais agus na héagóra, ar feiniméan é, a deir Fanning (2012; Fanning agus Michael, 2019) atá ag fás in Éirinn.

Agus scéalta beatha ár n-agallaithe á meas againn, feictear dúinn an chumhacht atá ag an Ghaeilge ina lámha siúd. Is féidir le Gaeilgeoirí de bhunúis eitneacha agus/nó náisiúnta éagsúla an Ghaeilge a úsáid ar bhealaí éagsúla. Tá an Ghaeilge ina caipiteal cultúrtha ar leith (mar a déarfadh Bourdieu, 1986) atá cothaithe ag ár n-agallaithe trí fhreastal ar Ghaelscoileanna nó ar chúrsaí foghlama Gaeilge, trí bhlaganna a scríobh i nGaeilge, trí dhul i mbun gníomhaíochta sóisialta, fostaíocht a lorg i nGaeilge, srl. Dá bharr sin cuireann siad lena stádas i leith na coda eile de dhaonra na hÉireann nach labhrann an chéad teanga oifigiúil. Feictear anseo ról na teanga sa dea-chlú a mhothaítear go náisiúnta trí usáid na Gaeilge agus sa chumas a thugann sí seo do mhionlaigh a stádas a ardú. Gné eile a d’fhéadfadh tacú leis seo ná gur cosúil go dtéann sé i bhfeidhm go dearfach ar Éireannaigh nuair a labhrann ár n-agallaithe Gaeilge. Molann siad na hiarrachtaí a rinne na hagallaithe an teanga a fhoghlaim, agus is cosúil gur spreagadh dearfach é an moladh sin. Mothaíonn ár n-agallaithe go bhfuil glacadh leo. Mar a mhaígh Olga, bean Rúiseach sna tríochaidí a tháinig go hÉirinn le staidéar a dhéanamh, ‘when Irish people hear me speaking Irish they burst into expressions such as “fairplay!”’. Mhaígh Abigail, mac léinn Meiriceánach sna fichidí a tháinig go hÉirinn chun staidéar a dhéanamh ar an nGaeilge, gur chuala duine i mBaile Átha Cliath í ag labhairt Gaeilge, tháinig an duine chuici agus dúirt, “thank you for learning Irish”.

I dtaca le husáid na Gaeilge de, ní amháin go mothaíonn daoine go bhfuil siad suite, mar a dúirt Yuval-Davis (2006), i dtírdhreacha na féiniúlachta Éireannaí, ach is ceist í a bhaineann le haitheantas agus leis na mothúcháin freisin, agus a thagann de bharr labhairt na Gaeilge go ndéanann na hÉireannaigh seo comhluadar le cainteoirí Gaeilge eile ar de chúlraí eitneacha éagsúla iad – Éireannach san áireamh. Tá an Pop-Up Gaeltacht ar cheann de na láithreacha atá ann le Gaeilge a labhairt agus leis an gciorcal caidrimh sóisialta a mhéadú: cruinnithe iad seo de chainteoirí Gaeilge atá ar leibhéil chumais éagsúla. Buaileann na daoine seo le chéile go minic i dteach tábhairne, suíomh ina bhféadtar an Ghaeilge a labhairt in atmaisféar suairc. Tá an-rath ar chruinnithe Pop-Up Gaeltacht le blianta beaga anuas, mar aon le hiarrachtaí eile chun an Ghaeilge a athbheochan. Le déanaí rinne Coleman agus Ó Ciosáin (2020) cur síos ar Pop-Up Gaeltacht mar thoradh ar an chúlú láidir a rinne stát na hÉireann ó bhainistíocht dhíreach a dheánamh ar iarrachtaí ar an nGaeilge a athbheochan. Chomh maith le sin dúirt siad go dtagann an Pop-Up Gaeltacht de thoradh na fiontraíochta náisiúnta atá fréamhaithe i bhféindhearbhú na Gaeilge mar theanga dhúchais na hÉireann agus mar theanga an Éireannachais dhomhanda. Go deimhin, eagraítear Pop-Up Gaeltachtaí thar lear freisin, ag tacú leis an aontacht faoin éagsúlacht.

In Éirinn, tugann an Pop-Up Gaeltacht pobal le chéile atá scaipthe ar phobal níos forleithne an Bhéarla. Sa suíomh seo, ní meán cumarsáide deighilte agus conspóideach í an Ghaeilge a thuilleadh, mar a bhí sna sleachta thuas. Is féidir le cainteoirí Gaeilge ag a bhfuil eitneachais agus/nó náisiúntachtaí éagsúla teacht ar phobal forbhfáilteach anseo a ghlacfaidh leo. Mhaígh an chuid ba mhó dár n-agallaithe gur fhreastail siad ar an Pop-Up Gaeltacht, agus gur thug sé le mothú dóibh go raibh siad mar pháirt den phobal ann.

Ní hé sin le rá nach mbíonn deacrachtaí ag cainteoirí Gaeilge de bhunadh náisiúnta agus/nó eitneach éagsúil. Taispeánann na sleachta seo a leanas samplaí de chleachtais an eisiata a bhfuil an náisiúnachas go smior iontu.

Sliocht 6

I used to be quite confident when I first arrived here, but then as I met various people who weren't quite as supportive, they would be quite picky over my Irish, and that did make me a lot less confident with speaking Irish now. (Agallamh le Emily)

Is bean Shasanach í ár n-agallaí, Emily, atá pósta ar Éireannach. Thug a hagallamh sampla dúinn de dhuine ag a bhfuil náisiúntacht dhifriúil a bhíonn ag streachailt le líofacht na Gaeilge, le páirt a ghlacadh sa tsochaí, dul ag obair i dtimpeallacht Ghaeilge agus baile a dhéanamh di féin in Éirinn. Tá sí sna daichidí agus tá beirt pháistí aici a fhreastalaíonn ar Ghaelscoil. Bhí sí ina múinteoir Gaeilge ar feadh dhá bhliain déag sular tháinig sí go hÉirinn agus mhaígh sí gur ghnách léi cuairt a thabhairt ar Ghaeltacht na Mumhan cé gur Gaeilge Uladh a labhradh sí. Cheartaíodh daoine a cuid Gaeilge, agus iad á rá léi “Ó, tá brón orm, ní bheadh a fhios agat é seo toisc gur Sasanach thú, ach ní deir tú é mar sin i ndáiríre” (Agallamh le Emily). I súile na ndaoine a cheartaigh Emily bhí baint ag an locht a bhí siad a fháil ar a cuid Gaeilge lena náisiúntacht, i ndáiríre shíl siad gur toradh nádúrtha é a cuid botún ar a Sasanachas. D’inis an t-agallaí dúinn gur mhothaigh sí difriúil ina dhiaidh sin, rud a thug fianaise dúinn nach í an fhéiniúlacht amháin atá i gceist anseo, ach gur ceist í freisin maidir le conas a mheasann daoine eile d’áit sa tsochaí (Yuval-Davis, 2006; Fathi, 2021). Nuair a bhíonn coimhlint i leith na féiniúlachta, caitear amhras ar an muintearas. Nuair a thuig ár n-agallaí níos déanaí go raibh canúint dhifriúil á húsáid ag daoine sa Ghaeltacht sin agus nach raibh a cuid Gaeilge mícheart, ach go raibh mhalairt fhoirme i gceist i measc go leor eile, mhothaigh sí níos fearr agus neartaíodh a féinmhuinín arís.

Ní sa saol laethúil nó in earnáil an oideachais amháin a nochtadh dearcthaí diúltacha bunaithe ar an náisiúntacht dár n-agallaí, thárla a leithéid i suímh oifigiúla freisin. Tuairiscíonn ár n-agallaí go raibh dearcadh diúltach ag daoine áirithe i leith a cuid scrúduithe oiliúna múinteora agus sa chás sin freisin luadh a náisiúntacht: “Tá a fhios agat, is Sasanach tú agus tá sé an-deacair”, a dúirt siad léi (Agallamh le Emily). Feicimid ansin an tuairim gur ar náisiúntacht an duine, seachas a chumas agus a thaithí teanga, a d’fhéadfadh an locht a bheith go dtí an pointe ar féidir an náisiúnachas a úsáid chun steiréitíopaí a bhuanú.

Ní hiad na hagallaithe sin an t-aon dream a shéanann dearcthaí diúltacha i leith daoine arb éagsúil a gcúlra náisiúnta agus eitneach atá ag foghlaim nó ag labhairt na Gaeilge. D’inis Jack, múinteoir Gaeilge as Sasana, dúinn faoi chomhrá a bhí aige le múinteoir eile a rugadh in Éirinn ach a tógadh i Sasana. Tugaimid Kate uirthi. Cosúil le Jack, d’fhoghlaim Kate Gaeilge nuair a bhí sí ina bean fhásta. Bhuail siad le chéile ag bainis cara dóibh, áit ar chuir sí ceist air cá raibh sé ag múineadh, agus d'fhreagair Jack:

Sliocht 7

“I'm teaching in Galway”. And she corrected the way I pronounce the word Galway in English […] “What's wrong with the way I say Galway?” And she said, “You sound so English”, and I was like, Alright, as if, what's the problem kind of thing? […] “Oh, I thought I was saying Galway correctly”. And she said, “No, you need to say” whatever it was. And she said Galway. And to me, it sounded exactly the same as I was saying it. She was having a bit of a chip, you know, a dig at me about the way I pronounce the word Galway in English. (Agallamh le Jack)

Lean an comhrá idir an bheirt mhúinteoirí ar aghaidh gur shroich sé buaicphointe nuair a labhair siad faoin mBreatain Bheag. Thosaigh Kate ag labhairt i nGaeilge agus d’fhreagair Jack í i nGaeilge, agus lean sé air ag labhairt i nGaeilge. Ansin tharla rud éigin go tobann: shiúil Kate léi, agus d’fhág Jack ag iarraidh a oibriú amach cad a tharla. Shíl Jack nár thuig Kate é agus in áit a iarraidh air é a rá arís, d’imigh sí léi agus náire uirthi mar go raibh Gaeilge Jack ní b’fhearr ná a cuid Gaeilge féin. D’fhág sí ina sheasamh ansin é.

Sliocht 8

And I kind of thought, how rude is that? […] you try to slag me over the way I pronounced something in the English language. Now, I've spoken Irish to you and actually kind of showed you that I can speak Irish fluently. She didn't like it one bit, and that's why she walked away from me, you know, and that kind of thing has happened on a couple of occasions. (Agallamh le Jack)

Sliocht 9

it's just down to the fact that I’m a foreigner who speaks Irish […] and it would be the same probably with any other nationality. If that person could speak Irish better than an Irish person, the Irish person, then, in some instances, I think they feel shamed. (Agallamh le Jack)

Agus anailís á déanamh againn ar shleachta 8 agus 9 trí lionsa an náisiúnachais, feicimid go bhfuil an náisiúnachas lárnach sa doicheall agus sa náire a mhothaigh Jack agus Kate. Ar mhaithe le soiléireacht, ní miste a rá go ndearna agallaithe eile tagairt do na mothúcháin seo freisin. Ar an gcuma chéanna, d’inis Emily (múinteoir Sasanach a luadh thuas, atá pósta ar Éireannach) dúinn go mbíonn náire ar a fear céile nach bhfuil a leibhéal Gaeilge maith go leor le go dtig leis cabhrú lena pháistí a gcuid obair bhaile a dhéanamh. Seachnaíonn sé freisin an Ghaeilge a labhairt os a gcomhair. Agus í ag iarraidh an scéal a mhíniú níos fearr, dúirt Emily go bhfágann sé ise le cuidiú lena bpáistí san obair bhaile Gaeilge.

Ina ainneoin sin is uile, cé go bhfuil sé tábhachtach a rá gur ó fhoinse thánaisteach a tháinig an scéal maidir le Kate (níor chuireamar agallamh uirthi – níl ach leagan Jack ar eolas againn), níl sé dothuigthe go mbeadh náire uirthi. B’fhéidir go dtagann an mothúchán seo ón mbarúil náisiúnaíoch gur teanga mhuintir na hÉireann í an Ghaeilge. Is é an náisiúnachas a chruthaíonn an dearcadh gur ceart go mbeadh Gaeilge níos fearr ag Éireannach ná ag ‘eachtrannach’. B’fhéidir go mbaintear siar as Gaeilgeoirí Éireannacha nuair a shroicheann cainteoirí Gaeilge de chúlra eitneach difriúil leibhéal líofachta níos airde. Cé go bhfuil gá le tuilleadh staidéir le tuiscint níos doimhne a fháil ar an bhfeiniméan seo, léiríonn sleachta 7–9 an cineál easaontais a ghineann an náisiúnachas nuair a bhíonn teangacha i gceist. Is mó is amhlaidh atá an scéal i gcás na hÉireann, áit arb í an Ghaeilge an chéad teanga oifigiúil, cé gur Béarla an teanga is forleithne a labhartar. Ina theannta sin, ba cheart machnamh a dhéanamh ar an gcaidreamh stairiúil idir Sasana agus Éire, agus an teannas atá ann lenár linn tar éis Brexit. Cás achrannach, conspóideach is ea cás na hÉireann, ach san am céanna a thugann deis dúinn ról mionteanga a fhiosrú i leith an eitneachais agus an náisiúnachais. Mar sin féin, tá brí leis an bpointe a tháinig chun cinn sna sleachta seo .i. gur cosúil go mbítear ag súil go mbeidh labhairt na Gaeilge níos fearr ag an Éireannach agus go gcothaíonn sé sin scoilt idir an méid atá á éileamh ag an náisiúnachas – is é sin go mbeadh an t-aon teanga amháin ag an náisiún – agus, os a choinne sin, an fhírinne go bhfuil níos mó ná teanga amháin á labhairt sa tír.

Conclúid

Bhí sé mar aidhm ag an taighde seo iniúchadh a dhéanamh ar an ngaol idir labhairt na Gaeilge agus muintearas i measc daoine ó chúlraí eitneacha éagsúla in Éirinn. Trí agallaimh agus anailís dhomhain bunaithe ar theoiricí náisiúnacha, léiríonn ár dtorthaí go gcuireann labhairt na Gaeilge le féiniúlacht agus le muintearas na hÉireann, fiú in aghaidh eisiata atá bunaithe ar dhath craicinn nó ar bhlas cainte. D’aithin na hagallaithe tábhacht chultúrtha na Gaeilge, rud a chabhraigh leo a mhothú gur chuid den tsochaí iad. Thug an Ghaeilge idir chlú agus chothrom na féinne dóibh, go háirithe nuair a bhain eachtraí ciníocha dóibh a chuaigh i bhfeidhm go mór ar an gciall a bhí acu dá bhféiniúlacht. Mar sin féin, de thairbhe labhairt na Gaeilge a bheith acu, tharlaíodh coimhlintí anois is aris idir iad agus daoine de bhunadh na hÉireann a shíl go dtig le háit bhreithe duine a bheith ina constaic ag daoine a labhrann Gaeilge seachas luach a chur ar na hiarrachtaí a rinne siad an teanga a fhoghlaim. Is beag aird a tugadh ar an bhfeiniméan seo i gcomhthéacs na mionteangacha in Éirinn.

Ina theannta sin, tháinig paradacsa náisiúnta chun cinn nuair a léirigh cainteoirí Gaeilge ag a raibh eitneachtaí agus náisiúntachtaí éagsúla go bhfuil siad níos inniúla ar an nGaeilge ná roinnt de na hÉireannaigh (Hiberniores Hibernis ipsis mar a deir an nath cainte meánaoiseach. Féach an taighde le Kuch agus Robson 2003). Cuireann sé seo in aghaidh na tuisceana gur leis an náisiún amháin an teanga náisiúnta. D’fhéadfadh go mbeadh tuiscint níos doimhne ag náisiúnaigh eachtracha ar chultúr agus ar theanga na hÉireann. Ardaítear leis seo ceisteanna faoi conas a dhéanann daoine nach Éireannaigh iad an oidhreacht náisiúnta a sheachadadh ar aghaidh agus na himpleachtaí atá aige sin don fhéiniúlacht náisiúnta. Cruthaítear scoilt in Éirinn de bharr an éilimh atá ag an náisiúnachas nach mbeadh ach teanga amháin ag an náisiún. Cé go bhfuil gá le tuilleadh taighde le himpleachtaí an fheiniméin seo a fhiosrú, is léir go dtrasnaíonn an náisiúnachas in Éirinn an éagsúlacht teanga, rud a chuireann coincheapa na féiniúlachta agus an mhuintearais trína chéile.

Footnotes

Dearbhú ar leasa coinbhleachta

Dhearbhaigh na húdair nach bhféadfadh aon choinbhleachtaí leasa a bheith i gceist maidir le taighde, údar, agus/nó foilsiú an ailt seo.

Maoiniú

Ní bhfuair na húdair aon tacaíocht airgeadais do thaighde, scríobh, agus/nó foilsiú an ailt seo.

ORCID iD

Iarfhlaith Watson

References

Ahmed

(2007) A phenomenology of whiteness. Feminist Theory 8(2): 149–168.

Anderson

(1991) Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism. London: Verso.

An Príomh-Oifig Staidrimh (2005) Daonáireamh. https://www.cso.ie/en/releasesandpublications/ep/p-cp7md/p7md/p7dgs/

An Príomh-Oifig Staidrimh (2016) Daonáireamh. https://www.cso.ie/en/baile/nuachtagusimeachtai/lghpreasa/2018/daon16naisiuntacht/

Baldwin

(2016) The Great Convergence. Cambridge: Harvard University Press.

Barthes

(1977) Image-Music-Text . New York: Hill and Wang.

Baumann

(2000) Liquid Modernity. London: Polity Press.

Baylis

agus Smith

(eag.) (1999) The Globalization of World Politics, An Introduction to International Relations. New York: Oxford University Press.

Beck

(2008) Reframing power in the globalized world. Organization Studies 29(5): 793–804.

10.

Billig

(1995) Banal Nationalism. London: Sage.

11.

Bourdieu

(1986) The forms of capital. In Richardson

(eag.) Handbook of Theory and Research for the Sociology of Education. New York: Greenwood, pp. 241–258.

12.

Byrne

McGinnity

Smyth

, et al. (2010) Immigration and school composition in Ireland. Irish Educational Studies 29(3): 271–288.

13.

Calhoun

(eag.) (2002) Dictionary of the Social Sciences. Oxford: Oxford University Press.

14.

Calhoun

(2008) Cosmopolitanism in the Modern Social Imaginary. Cambridge: MIT Press.

15.

Coimisinéar Teanga (gan dáta) https://www.coimisineir.ie/an-ghaeilge-sna-cuirteanna

16.

Coleman

agus Ó Ciosáin

(2020) The Irish Gaeltacht as a Trans-Local Phenomenon. In Malloy

agus Salat

(eds) Non-Territorial Autonomy and Decentralization. Ethno-Cultural Diversity Governance. London: Routledge, 153–164.

17.

Comhairle na hEorpa (2008) Language of Origin. Linguistic Integration of Adult Migrants (LIAM) Project. Strasbourg: Language Policy Unit. https://www.coe.int/en/web/lang-migrants/language-of-origin-/-background

18.

Eurostat (2019) Foreign language skills statistics. Ag: https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Foreign_language_skills_statistics#cite_note-1 (23/03/2022)

19.

Falc’her-Poyroux

(2014) The Great Famine in Ireland: a Linguistic and Cultural Disruption. Yann Bévant. La Grande Famine en Irlande 1845–1850, PUR, 2014. Ar líne ag: https://shs.hal.science/halshs-01147770 (accessed 19 December 2023)

20.

Fanning

(2012) Racism and Social Change in the Republic of Ireland. Manchester: Manchester University Press.

21.

Fanning

agus Michael

(2019) Immigrants as Outsiders in the Two Irelands. Manchester: Manchester University Press.

22.

Fathi

(2021) ‘My life is on hold’: Examining home, belonging and temporality among migrant men in Ireland. Gender, Place & Culture 29(8): 1097–1120. https://doi-org.ucd.idm.oclc.org/10.1080/0966369X.

23.

Fox

agus Miller-Idriss

(2008) Everyday nationhood. Ethnicities 8(4): 536–563.

24.

Gaelscoileanna Teo (2008) Plean Straitéiseach 2008–2011. Baile Átha Cliath: Gaelscoileanna, Teo.

25.

Giddens

(1981) A Contemporary Critique of Historical Materialism: Power, Property and the State. London: Macmillan.

26.

Giddens

(1990) The Consequences of Modernity. Cambridge: Polity Press.

27.

Giles

(2016) “No, it is a hobby for me”: Examining the motivations of non-Irish learners of the Irish language in North America. Language & Communication 47: 135–143.

28.

Gilmartin

agus White

(eag.) (2013) Migrations: Ireland in a Global World. Manchester: Manchester University Press.

29.

Guibernau

(1996) Nationalisms: The Nation-State and Nationalism in the Twentieth Century. Cambridge: Polity Press.

30.

Harvey

(1989) The Condition of Postmodernity: An Enquiry into the Origins of Cultural Change. Oxford: Blackwell.

31.

Hatziprokopiou

, Frangopoulos

agus Montagna

(2016) Migration and the city. City 20(1): 52–60.

32.

Held

agus McGrew

(2003) The great globalization debate: An introduction. In: Held

and McGrew

(eds)The Global Transformations Reader. London: Polity, 1–50.

33.

Higgins

(2022) Léirmheas ar new speakers of Irish in the global context. New revival? Léann Teanga: An Reiviú: 193–195.

34.

Hobsbawm

(1996) The ideal of such a state is represented by an ethnically, culturally, and linguistically homogeneous population. Social Research 63(4): 1065–1080.

35.

Jameson

(1998) Notes on globalization as a philosophical issue. In: Jameson

agus Miyoshi

(eag.) The Cultures of Globalization. Durham: Duke University Press, lgh 54–77.

36.

Jenne

(2018) Is nationalism or ethnopopulism on the rise today? Ethnopolitics 17(5): 546–552.

37.

Kavanagh

(2019) Anseo. Dublin: New Island.

38.

Kelly

(2002) Compulsory Irish: Language and Education in Ireland 1870s–1970s. Dublin: Irish Academic Press.

39.

Kuch

agus Robson

(2003) Irelands in the Asia-Pacific. London: Colin Smythe Ltd.

40.

Lorenc

Felix

Petticrew

, et al. (2016) Meta-analysis, complexity, and heterogeneity: A qualitative interview study of researchers’ methodological values and practices. Systematic Reviews 5:m 1–9.

41.

Mac Giolla Chríost

(2014) The Irish language and the long war in northern Ireland. Linguistics Conflicts 21: 1–5.

42.

Malešević

(2019) Grounded Nationalisms: A Sociological Analysis. Cambridge: Cambridge University Press.

43.

McCubbin

(2010) Irish-language policy in a multiethnic state: Competing discourses on ethnocultural membership and language ownership. Journal of Multilingual and Multicultural Development 31(5): 457–478.

44.

Motyl

(2001) Encyclopedia of Nationalism, Volume 1: Fundamental Themes. London: Academic Press.

45.

Ní Drisceoil

(2013) The Irish language in twenty-first-century Ireland. Exploring legislative and policy protections north and south. In: Ulin

Edwards

O'Brien

(eds) Race and Immigration in the New Ireland. Indiana: University of Notre Dame Press, 131–156.

46.

Ó Ceallaigh

agus Ní Dhonnabháin

(2015) Reawakening the Irish language through the Irish education system: Challenges and priorities. International Electronic Journal of Elementary Education 8(2): 179–198.

47.

Ó Laighin

(2022) Pobal na Gaeilge. Baile Átha Cliath: Cló na nGael.

48.

Ó Laoire

(2005) The Language Planning Situation in Ireland. Current Issues in Language Planning 6(3): 251–314.

49.

Ó Murchadha N (2018) An Ghaeilge sa Nua-Aoiseacht Dhéanach: an meon i leith éagsúlacht teanga sa Ghaeilge. An Spidéal, Conamara: An Chéad Chló.

50.

O’Reilly

(1997) Nationalists and the Irish Language in Northern Ireland: Competing Perspectives. In: Mac Póilin

(eag.) The Irish Language in Northern Ireland: 95–130. Belfast: Ultach Trust.

51.

Ó Riagáin

(1997) Language Policy and Social Reproduction: Ireland 1893–1993. Oxford: Clarendon Press.

52.

O’Rourke

and agus Walsh

(2020) New Speakers of Irish in a Global Context. London: Routledge. https://doi-org.ucd.idm.oclc.org/10.4324/9781315277325

53.

Piller

(2011) Intercultural Communication: A Critical Introduction. Edinburgh: Edinburgh University Press.

54.

Ralph

and agus Staeheli

(2011) Home and migration: Mobilities, belongings and identities. Geography Compass 5(7): 517–530..

55.

Sayad

(2014) La double absence: Des illusions de l'émigré aux souffrances de l'immigré. Paris: Points Ed.

56.

Seoighe

(2018) ‘Is libhse an chathair’ – pop up gaeltacht agus nuachainteoirí na gaeilge. COMHARTaighde 4: 2–16.

57.

Skey

(2009) The national in everyday life: A critical engagement with Michael Billig's thesis of Banal Nationalism. The Sociological Review 57(2): 331–346.

58.

Stevenson

(2009) Thematic Area B: Language Policy and Language Planning. Area Research Report. Southampton: University of Southampton.

59.

Valentine

Sporton

agus Nielsen

(2009) Identities and belonging: A study of Somali refugee and asylum seekers living in the UK and Denmark. Environment and Planning D: Society and Space 27(2): 234–250.

60.

Walsh

(2019) The role of emotions and positionality in the trajectories of ‘new speakers’ of Irish. International Journal of Bilingualism 23(1): 221–235.

61.

Walsh

, O’Rourke

agus Rowland

(2015) New Speakers of Irish. Baile Átha Cliath: Foras na Gaeilge. https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2015/10/New-speakers-of-Irish-report.pdf .

62.

Watson

(2008) Irish Language and identity. In: Nic Pháidín

agus Ó Cearnaigh

(eag.) A New View of the Irish Language. Dublin: Cois Life, lgh. 66–75.

63.

Watson

(2016) The Irish language and the media. In: Hickey

(ed) Sociolinguistics in Ireland. London: Palgrave Macmillan, 60–80.

64.

Watson

agus Nic Ghiolla Phádraig

(2011) Linguistic elitism: The advantage of speaking Irish rather than the Irish-speaker advantage. The Economic and Social Review 42(4): 437–454.

65.

Yuval-Davis

(2006) Belonging and the politics of belonging. Patterns of Prejudice 40(3): 197–214.

66.

Zeigler

agus Camarota

(2019) 67.3 million in the United States spoke a foreign language at home in 2018. Report from the Center for Immigration Studies. https://cis.org/Report/673-Million-United-States-Spoke-Foreign-Language-Home-2018 (accessed 8 March 2022).

Labhairt na Gaeilge agus muintearas in Éirinn,i measc Gaeilgeoirí a bhfuil eitneachas agus náisiúntachtaí éagsúla acu

Abstract

Réamhfhocal

Keywords

Réamhrá

Creat teoiriciúil

Modheolaíocht

Torthaí agus anailís: an Ghaeilge, cuimsiú agus eisiamh

Conclúid

Footnotes

Dearbhú ar leasa coinbhleachta

Maoiniú

ORCID iD

References