David Origanus's Planetary System (1599 and 1609)

See Origanus David , Allgemeine Deutsche Biographie , xlii (1887), sub voce; and Zedler , Universallexicon , xxv (1740), sub voce.

Costil Pierre , André Dudith: Humaniste Hongrois, 1533–1588 (Paris, 1935); Vasoli Cesare , “Andreas Dudith-Sbardellati e la disputa sulle comete”, in idem , I miti e gli astri (Naples, 1977), 351–87; Gingerich Owen Westman Robert S. : “The Wittich connection: Confict and priority in late sixteenth-century cosmology”, Transactions of the American Philosophical Society, lxxviii/7 (1988). Wittich was a brilliant mathematician of Wrocław who attended many German universities and courts (Leipzig, Wittenberg, Prague, Altdorf, Frankfurt, Uraniborg, Kassel and Vienna); Savile, guest for a period of Dudith, was the founder of the Savilian professorships of astronomy and geometry at Oxford; Robert Sidney was part of the so-called Ralegh-Northumberland circle in London; Craig was a professor in mathematics at Frankfurt and later a physician to James VI of Scotland and I of England; Liddel learned mathematics with Wittich in Wrocław and later taught at Frankfurt, Rostock and Helmstedt until 1607, when he returned to his hometown Aberdeen.

Cf. Westman Robert S. , “The Melanchthon circle, Rheticus and the Wittenberg interpretation of the Copernican theory”, Isis, lxvi (1975), 163–93.

Origanus David , Ephemerides novae annorum XXVI incipientes ab anno … 1595, quo Ioannis Stadii maxime aberrare incipiunt (Frankfurt an der Oder, 1599), f. ß5r: “Septimus iam annus agitur, amicissime Lector, cum hasce, quas nonc publico usui exhibeo, condere coepi Ephemerides.” In the transcription of passages, I have generally revised punctuation and capital letters according to a common standard Latin. I have corrected gross misprints and as a rule I have replaced the abbreviations and the symbols with the full text. In the translation into English I have generally preferred intelligibility to literalism.

Ibid., f. ß5r: “… vero studiosos astronomiae in motuum consideratione unice iuvat et promovet, si ephemerides habeant exacte supputatas, ex iis tabulis, quas huius studii coriphaei maxime commendant. Et Prutenicis aliae correctiores hoc tempore nondum extent.”

Westman , “The Melanchthon circle” (ref. 3).

Origanus , Ephemerides novae (ref. 4), f. a4v: “Quis non videt, Solis motu duplici, annnuo et diurno, gratissimas et naturae necessarias temporum vices, hyemis, veris, aestatis et autumni, dierum et noctium effci, variarique pro ipsius ad Terram habitudine, atque a punctis verticalibus distantia? … Et a Solis in sua via …, annuam aëris temperiem ad Terrae et rerum ex terra nascentium utilitatem … affci ….”

Origanus David , Ephemerides Brandeburgicae (Frankfurt an der Oder, 1609), 122.

Cf. Granada Miguel A. , Sfere solide e cielo fuido: Momenti del dibattito cosmologico nella seconda metà del Cinquecento (Milan, 2002), 3–46.

See Jardine Nicholas Segonds Alain , “A challenge to the reader: Ramus on ‘Astrologia’ without hypotheses”, in Feingold Mordechai Freedman Joseph S. Rother Wolfgang (eds), The influence of Petrus Ramus (Basel, 2001), 248–66.

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), 121: “Ad hypotheses orbium et circulorum quod attinet, certum quidem est ex opticis, nullos physicos in coelo esse orbes, nec circulos reales: Sed moveri stellas sphaerice et orbiculariter in purissimo aëre seu aethere, virtute sibi divinitus insita…. Cum vel pleniores intelligentiae caussa, motus iste orbibus et circulis necessario describatur; quando, sine geometricis illis figuris, motus in coelo nec repraesentari, nec intellegi commode possit.”

Ibid., 121: “Venerem et Mercurium … in unum orbe cum Sole aggregamus, hac tamen ratione, ut Sol medium in satis crasso orbe locum teneat, deinde circa eundem ceu in epicyclo proxime circumgyretur <Mercurius>, tandem in ampliore Venus.”

Cf. Jardine Nicholas , The birth of the history and philosophy of science: Kepler's A defence of Tycho against Ursus with essays on its provenance and signifcance (Cambridge, 1984), and Nicholas Jardine and Alain Segonds, La guerre des astronomes: La querelle au sujet de l'origine du système géo-héliocentrique à la fn du XVIe siècle (Paris, 2008). See also Schofeld Christine J. , Tychonic and semi-Tychonic world systems (New York, 1981), and Granada Miguel Angel , El debate cosmológico en 1588: Bruno, Brahe, Rothmann, Ursus, Röslin (Naples, 1996).

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), 121: “Primum orbibus coelum hoc modo distinguimus, ut licet sint septem numero planetae, quorum quivis suis peculiaribus fertur motibus, ut ad illorum motum repraesentandum videatur esse opus 7 orbibus; qui et sphaerae 7 planetarum vulgo dicuntur: Tamen nos non septem orbes constituimus, sed potius, ut simul in infnitum quasi extendentes mundum hypotheses Copernici evitaremus, ad Apollonii Pergaei exemplum … imitatores vero sunt nobilissimus Tycho et acutissimus Ursus, quinque tantummodo orbibus maioribus seu sphaeris, planetas includimus.”

Archimedes , Sand-reckoner, in The works of Archimedes, ed. by Heath T. L. (Mineola, 2002), 221–32, and Dijksterhuis E. J. , Archimedes (Copenhagen, 1956), 360–73, chap. 12, “The sand-reckoner”.

Brahe Tycho , Opera omnia , ed. by Dreyer J. L. E. (Copenhagen, 1913–29; repr. Amsterdam, 1972), vi.

Ursus Nicolaus Raimarus , Fundamentum astronomicum (Strassburg, 1588), 38, thesis xviii.

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), 132–3.

Ibid., 133: “Quod vero motus hic proprie stellis tribui non possit, et necessitate physica Terrae competat.”

Ibid.: “Navigantibus littus in contrarium ire iudicatur, cum tamen navis non littus moveatur.” Cf. Copernicus Nicolaus , De revolutionibus orbium coelestium libri VI (Nuremberg, 1543), I, 8, f. 6r. Origanus mentions Virgil's line elsewhere, in Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), f. a5v.

“Compendiaria ephemeridum enarratio, qua non solum, quae ad intellectum et usum pleniorem ephemeridum faciunt, sed et plurima alia chronologica, astronomica et astrologica praecepta, ea facilitate explicantur, ut inde quisque calendaria anniversaria, et nativitatum iudicia texere possit [Outline of ephemerides which does not only enable a better comprehension and employment of ephemerides, but does also explain many other principles of chronology, astronomy and astrology so easily that everyone will be capable to cast prognostics relative to calendar, anniversaries and births].”

Origanus , Ephemerides novae (ref. 4), 55–6: “Errantes stellae sunt, quae infra octavam sphaeram existunt, et peculiaribus motibus ac orbibus progrediuntur. Cumque magna varietate motus suos perfciant, modo celeriori, modo tardiori, modo plane contrario motu, recte errantes vocantur. Numeramus autem harum septem hoc ordine. Prima infma et Terrae proxima est Luna….”

Ibid., 56: “Quarta [stella errans] Solis est, eiusdem periodus eadem est quae <Mercurii> et <Veneris>.”

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), ff. a3r–v: “Nam et hae singulis fere seculis cum hominibus mutantur, et quae prius extra controversiam posita, verissima sunt habita; nunc dubia, in ancipiti constituta, et saepe falsissima iudicatur. Ac ne longe petitis, sed nostro proposito consentientibus veritatem huius assertionis demonstrem; confrmat eandem vel inconstans hominum opinio de Terrae figura: Quam, ut olim philosophi nonnulli veteres; non rotundam et sphaericam … senserunt: Ita et superioribus seculis multi ex ecclesiasticis scriptoribus, ut Aurelius Augustinus, Lucius Lactantius, et alii, eam planam et nescio quibus radicibus insistentem crediderunt.”

Ibid., f. a3v. For a discussion of issues related to the sources of Copernican astronomy see among others: Gingerich Owen , “Did Copernicus owe a debt to Aristarchus?”, Journal for the history of astronomy , xvi (1985), 36–42, Aujac Germaine , “Le géocentrisme en Grèce ancienne?”, in de Synthèse Semaine , Avant, avec, après Copernic (Paris, 1975), 19–28, and Bilinski Bronisław , Il pitagorismo di Niccolò Copernico (Wrocław, 1977). On the Earth's motion, see McColley Grant , “The theory of the diurnal rotation of the Earth”, Isis , xxvi (1973), 392–402.

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), ff. a3v–a4r: “Simili modo de motu et quiete Terrae diversissime animadvertuntur et leguntur sententiae, non modo apud veteres philosophos ethnicos; statuentibus aliis Terram esse immobilem, quod senserunt Plato, Aristoteles, et tota secta Peripateticorum; aliis moveri, inter quos fuerunt Heraclides Ponticus, et Ecphantus Pythagorici, item Nicetas Syracusanus et Aristarchus Samius, horumque sectatores non pauci: Verum his nostris quoque temporibus apud Christianos, de rebus naturalibus ex caussis in natura sese exhibentibus diversimode disserentes: Inter quos etsi plurimi reperiuntur, qui Terram fxam esse arbitrantur, existimantes idipsum velle Sacras Literas: Tamen et alii sunt non pauci, qui partim Copernici acutissime ad motus caelestes explicandos accomodatis hypothesibus et rationibus moti, partim etiam aliis de caussis adducti, eam moveri et nequaquam immobilem esse statuerunt. Hanc ergo posteriorem sententiam, sed certis limitibus constrictam, qua scilicet Terra, quae omnium nostrum mater est, nosque omnes sollicite nutrit et fovet, non ut Copernicus constituit medio inter astra Venerem et Martem loco triplici vel/ [f. a4r] quadruplici, sed potius in medio mundi, super axe et centro immobili, unico et simplici motu in circulum agi et circugyrari ponitur, utpote veritati ac naturae maxime consentaneam, et astronomicis studiis utilissimam, dum suis munimentis fulcire et corroborare; contrariam vero, ut naturae minus congruentem, et siderali scientiae non accommodatam expurgare et destuere enitor….”

Ibid., f. a4r: “In rebus vero ad salutem nostram non pertinentibus, ut et in aliis mundanis, in primis vero in his naturalibus et physicis sese plerumque ad sensum et captum nostrum accommodent, nec naturae secreta nobis pandant.”

Ibid., f. a5r: “Animadvertimus quoque Iosuam in statione <Solis> et <Lunae>, Terrae in primis mentionem facere; quando Solem prope Gabaon, et Lunam contra vallem Ajalon stare praecepit; haud obscure innuens, apparentiam quidem stationis luminaribus, veritatem vero Terrae convenisse. Similiter in regressione tempore Ezechiae, umbrae in primis meminerunt Sacrae Literae, quae a corporibus terrestribus provenit; quando etiam Terrae praecipue ab ortu in occasum regressu umbra decrescere animadversa, et Sol regredi visus est.”

Ibid., f. a5r: “… si rem accuratius nobiscum expendamus, videmus motum ab occasu in ortum unicum agnoscere naturam, eundemque non modo stellis omnibus, sed et Terrae proprie convenire….”

Ibid., f. a6r: “Caussa praecipua et prima, est proprietas et vis illa mirabilis, qua Terra magnetem, vel potius Terram ipse magnes imitatur.” See also f. b2r: “Constitutis ergo hoc modo in terrestri globo non humano arbitrio, sed a natura ipsa, aequatore, meridianis et polis, quae omnia tacito quidem, at unanimi consensu eo tendunt, ut motum naturalem innuant; motus circumgyrationis Terrae neutiquam denegari poterit; praesertim cum naturam nihil incaussum, sed omnia certi fnis caussa moliri et agere videamus.”

For an overview of the infuence of Gilbert's De magnete on the early modern cosmological debate, see: Bennett J. A. , “Cosmology and the magnetical philosophy”, Journal for the history of astronomy, xii (1981), 165–77.

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), f. a6v: “Si portio aliqua Terrae vel terrenam naturam praedominantem habens, peregrinetur, extrudatur, vel quomodolibet sit extra locum suum naturalem, quem habet in suo toto, eam trahat Terra perpendiculariter versus centrum totius suum totum.” Cf. Copernicus , De revolutionibus (ref. 20), I, 8, f. 6v: “Igitur, quod aiunt, simplicis corporis esse motum simplicem (de circulari in primis verifcatur) quamdiu corpus simplex in hoc loco suo naturali, ac unitate sua permanserit. In loco siquidem non alius, quam circularis est motus, qui manet in se totus quiescenti similis. Rectus autem supervenit iis, quae a suo loco naturali peregrinantur, vel extrudentur, vel quomodolibet extra ipsum sunt.”

Ibid.: “Etenim existimamus, si ab alio aliquo globo coelesti, Sole, Luna vel caeteris stellis particula aliqua avelli posset; aeque illam ad suum totum ruituram, (quando simile ad suum simile tendit) ac in terrestribus coire nititur.”

Ibid.: “Natura quoque, si quod in tractione illa, terrestribus peregrinantibus extra unitatem Terrae, constituit perpendiculum, non ipsum immutat vel infectit; sed religiose in brevissima distantia ab eodem, cui imminet seu impendit, puncto conservat; nisi per violentiam res ipsae a perpendiculo eiiciantur et immutentur.”

Ibid., f. b2v: “Sed quomodo quaeso Terra illa eximia animae dignitate careat, excors et mortua sit, ex qua tam varia, quae passim quotidie oculis nostris obversantur, proferuntur et prodeunt animantia; ex cuius quoque profundo si eruatur gleba, et in supremo aliquo loco in aprico ponatur, non ita multo post distincta et iniussa nascuntur et crescunt gramina et herbae, sine ullis seminibus.”

Cf. Pliny , Natural history (Cambridge, MA, and London, 1991), 288: “Sequitur terra, cui uni rerum naturae partium eximia propter merita cognomen indidimus maternae venerationis.”

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), f. b3v: “Eximius usus quem animantibus, rebusque ex se nascentibus illo motu confert et communicat. Etenim cum vires animantium vigiliis et laboribus, de die Sole praesente nonnihil frangi; somno vero et quiete, de nocte Sole absente vicissim refci, deprehendantur….”

Ibid., f. b2v.

Ibid., f. b3r: “Atque haec anima globi terrestris, ut magnam cum animis globorum coelestium … cognationem habet, siquidem et omnes suos globos in circulum agunt; Terrae quidem anima Terram, super centro et axe suo, motu circumgyrationis….” See Bruno Giordano , De immenso et innumerabilibus (Frankfurt am Main, 1591), IV, 15, “De principio motus quo per aethera moventur astra et alia id genus animalia”.

Origanus , Ephemerides Brandeburgicae (ref. 8), f. b4r.

Ibid., f. b2v: “In quo, ut quaedam saltem attingamus, admiranda Dei artifcis sapientia, per subterraneos meatus, aquae ad aridas partes humectandas et nutriendas, non aliter hinc inde diffunduntur, ac per venas sanguis, et per venas metallicas vigor thesaurorum Terrae, quibus homines praecipue, ut altero sanguine utuntur, dispergitur, ac per arterias vitalis sanguis; denique per magnetica corpora, quae ab interiore sinu Terrae … ac superfciem usque extenduntur; vis illa, qua in orbem super suis polis agitur, tanquam per nervos, qui sunt instrumenta motus, virtutem movendi, in omnia membra derivari deprehendimus, communicatur.”

Ibid., f. b3r-v: “At quia quietis seu immobilitatis conditio nobilior et divinior est mobilitatis seu motus, per quem res ad perfectionem tendunt; et contento seu locato magis quam continenti seu locanti congruit motus localis … absurdum videbitur, ut Terrae … quietem; stellis vero et summo coelo … maximum et celerrimum motum ascribamus.” Copernicus, De revolutionibus (ref. 20), I, 8, f. 7r: “Addo etiam, quod satis absurdum videretur, continenti sive locanti motum adscribi, et non potius contento et locato, quod est terra.” See also Lerner Michel-Pierre : “L'Achille des coperniciens”, Bibliothèque d'humanisme et Renaissance , xlii (1980), 313–27, and Siebert Harald , Die große kosmologische Kontroverse: Rekonstruktionsversuche anhand des Itinerarium exstaticum von Athanasius Kircher SJ (1602–1680) (Stuttgart, 2006), 89–104, chap. 3.1, “Das Achilles-Argument (Riccioli)”.

Ibid., f. b3v: “Cur itaque Terra sola, quae rerum omnium nascentium mater et nutrix est omnibusque animantibus sedem largitur, et pabulum sollicite subministrat, immobilis esse et perpetua desidia torpere crederetur [?].”

Ibid., f. b4r: “Ipsa circumgyratione sua [Terrae] quotidiana, et velociori in circulum motu, diem civilem 24 horarum effciat, et nunc hanc nunc illam partem, Soli, Lunae et reliqis stellis obvertat, quo aliae partes post alias illustratae, et vicissim a radis Solaribus abductae, dierum et noctium naturalium discimina sentiant, et praesentia Solis calore vivifco agitata et mota interdiu, postea rursus de nocte absentia eiusdem, qua vapores elevati calore defciente non amplius in aere suspendantur et refciantur.” See Granada Miguel Angel , “L'héliocentrisme de Giordano Bruno entre 1584 et 1591: La disposition des planètes inférieures et les mouvements de la Terre”, Bruniana & Campanelliana, xvi (2010), 31–50.

Ibid., f. b5v: “Possem quidem nunc ulterius ostendere, quod ut homo a philosophis passim appellatus, non suprema atque altissima sua parte capite, sed ima pedibus ambulat… Ac ut cor medium fere in animantibus membrum, perenni suo motu fnitima undique vegetat: Ita Terra mediam sedem in hoc universo nacta, motu suo quotidiano cuncta in suo vigore conservat et tuetur.”

Ibid.: “Confrmare insuper, aestus seu reciprocationes maris, quae in latioribus aequoris effusionibus magis regulares sunt, et tardius recurrunt, in angustioribus minus regulariter deprehenduntur, et frequentius reciprocantur, feri ex terrae quotidianis gyris, concurrente desiderio Lunae, quo maria affciuntur. Et motum Oceani ac marium aliorum ab ortu in occasum, quo navigantes ex Belgico in Lusitaniam, et inde in Americam iuvantur, redeuntes ex America in Lusitaniam, retardantur; quod de Columbo et aliis historiae referunt, qui intra 24 fere dies ex Hispania in Americam traiecerunt; in reditu vero ultra tres menses insumere coacti sunt; provenire ex Terrae obvio ab occasu in ortum processu.”

Ibid., f. c1r: “Primum ergo male ex Terra, ut centro mundi, concludunt, fxam eam esse oprtere; cum non ipsa centrum sit absolute, sed relative tantum; imo verius circa centrum, quod Scaligere Exerc. I docet; quando centrum punctum est in globo individuum, circa quod recte astronomi motum feri iudicant. At quia nec motus proprii Lunae, nec Solis, nec aliorum planetarum centrum est, quomodo quaeso totius universi erit?”.

Ibid.: “Nec est quod quisquam etiam metuat dissolutionem et dissipationem a motu Terrae, cum nec astra dissolvi et dispergi videamus.”

Ibid., ff. c1r–v.

Ibid., f. c1v.

Ibid., f. b6v: “Cum coeli terminos, propter immensitatem, et quia mundus infnito similimus est, secundum Plinium, ignoremus; et extra coelum, ex sententia philosophorum, nihil sit, neque locus, neque corpus, neque vacuum; inconsiderate admodum coelo tribui motum circularem velocissimum, qui diei spacio absolvitur; et inde, ex motu scilicet concludi coelum fnitum esse, et certo termino comprehendi: Cum notum sit omnibus, a nihilo nihil cohiberi, et in loco tantum, non item in vacuo vel nihilo motum feri.” Cf. Bruno , De immenso , II, 2: “Primum Aristotelis argumentum contra immensitatem ex motu universi circulari diluitur.” See also Copernicus , De revolutionibus (ref. 20), I, 8, ff. 5v–6r: “At iuxta illud axioma Physicum, quod infnitum est, pertransiri nequit, nec ulla ratione moveri: Stabit necessario caelum. Sed dicunt, extra caelum non esse corpus, non locum, non vacuum, ac prorsus nihil, et idcirco non esse, quo possis evadere caelum: Tunc sane mirum est, si a nihilo potest cohiberi aliquid. At si caelum fuerit infnitum, et interiori tantummodo fnitum concavitate, magis forsan verifcabitur extra caelum esse nihil, cum unum quodque fuerit in ipso, quamcunque occupaverit magnitudinem, sed permanebit caelum immobile. Nam potissimum, quo astruere nituntur mundum esse fnitum, est motus. Sive igitur fnitus sit mundus, sive infnitus, disputationi physiologorum dimittamus.”

See Seidengart Jean , Dieu, l'univers et la sphère infinie (Paris, 2006).

Copernicus , De revolutionibus (ref. 20), I, 6, f. 4v.

Pliny , Natural history (ref. 36), 170. This passage was quoted by Rheticus, Narratio prima, in Copernicus, Gesamtausgabe, viii/1, Receptio Copernicana (Berlin, 2002), 23, and by Copernicus in the manuscript of De revolutionibus, Gesamtausgabe, i (Hildesheim, 1974), f. 13v. The passage is also reported in Copernicus, Gesamtausgabe, ii (Hildesheim, 1984), 490. Cf. Goddu André , Copernicus and the Aristotelian tradition: Education, reading, and philosophy in Copernicus's path to heliocentrism (Leiden and Boston, 2010), 237–8.

Ibid., 171.

McColley , “The theory of the diurnal rotation of the Earth” (ref. 25), 393.

Longomontanus Christianus , Astronomia Danica (Amsterdam, 1640), pars altera, I, 1, 161. The complete passage reads as follows: “Si a Terra et centrum universi primarium, id est coeli extimi stellati et quantumlibet Tellure undiquaque extensi, Terra quoque centrum luminarium Solis scilicet et Lunae, temporum discretioni praecipue inservientium; quorum orbes ideo hic Terrae homocentrici sunt, una cum orbe stellarum fxarum. Terram autem super centro in medio moveri, et diurnam revolutionem ab occasu in ortum perfcere magno compendio naturae nos cum D. Origano, et aliis huius seculi praestantibus viris, asserimus: Hinc enim non solum motuum uniformitas ab occasu versus ortum in omnibus coelestibus revera servatur, et sola apparentia in coelo versus occasum spectatur; sed etiam incredibilis siderum celeritas in diurna revolutione, inprimis autem stellarum fxarum sphaerae, contrario telluris nisu e natura fecessit. Addo quoque, quod quum stellae fxae, quas non aequali a centro seu tellure distantia remotas esse consentaneum fuerit, quasque in limpidissimo coelo pendere, ac instar globi Telluris, super centris suis aequis ponderibus librari: Nullam a condito mundo distractione distantiis ad invicem passae sint. Qui itaque cum talibus assertionibus motus reales ipsis attribuet, nisi qui mordicus Sacram Scripturam paucis in locis, et non (ut videntur) nisi capitui humano apprenter accomodatis, tueri velit?”.

Campanella Tommaso , Apologia pro Galieo (Frankfurt am Main, 1622), 4.