BrunoGiordano, Explicatio triginta sigillorum (London, 1583), fol. a8r (= Jordani Bruni Nolani Opera latine conscripta, ed. by FiorentinoFrancesco (Naples and Florence, 1879–91; repr. Stuttgart, 1962), ii/2, 133). Bruno repeatedly ascribes the view that understanding is phantasmata speculari to Aristotle (the crucial passages being De anima, 428a18–b9; 431b2; 432a5; and De memoria, 450a1–7). The evolution of this notion from Aristotle to Bruno and beyond is carefully described in Leen Spruit's magisterial ‘Species intelligibilis’: From perception to knowledge (2 vols, Leiden, 1994).
2.
AbbotGeorge, The reasons which Doctour Hill hath brought, for the upholding of papistry… (Oxford, 1604), 88–9, quoted by McNultyRobert, “Bruno at Oxford”, Renaissance news, xiii (1960), 1960–5, pp. 302–3.
3.
BrunoGiordano, La cena de le ceneri (London, 1584), 97: “Vide, tace et disce: Ego docebo te Ptolomaeum et Copernicum”.
4.
Bruno, Cena (ref. 3), 99: “Lessero e ritrovarono che dicea la terra e la luna essere contenute come da medesmo epiciclo, ecc.”.
5.
Bruno, Cena (ref. 3), 99: “La causa dell'errore fu, che il Torquato avea contemplato le figure di quel libro e non avea letto gli capitoli; e se pur le ha letti, non l'ha intesi”.
6.
McMullinErnan, “Bruno and Copernicus”, Isis, lxxviii (1987), 55–74.
7.
CopernicusNicolaus, De revolutionibus orbium coelestium (Nuremberg, 1543), fol. 8r–8v: “Quartam in ordine annua revolutio locum obtinet, in quo terram cum orbe lunari tanquam epicyclo contineri diximus”.
8.
YatesFrances A., Giordano Bruno and the Hermetic tradition (Chicago, 1964), 241.
9.
TessiciniDario, I dintorni dell'infinito: Giordano Bruno e l'astronomia del Cinquecento (Pisa, 2007), chap. 1, pp. 16–58.
10.
Cf. on this point Pietro Daniel Omodeo, “Giordano Bruno and Nicolaus Copernicus: The motions of the Earth in The Ash Wednesday Supper”, Nuncius, xxiv (2009), 107–31.
11.
KoyréAlexandre, From the closed world to the infinite universe (Baltimore, 1957), 54.
12.
Bruno, Cena (ref. 3), 99: “Io curo poco il Copernico — Disse il Nolano — E poco mi curo, che voi o altri l'intendano; ma di questo solo voglio avertirvi: Che, prima che vengate ad insegnarmi un'altra volta, che studiate meglio”.
13.
Several authors have pointed out that the diagram displays a number of oddities, not least in the number of circles; see, most recently, Tessicini, I dintorni dell'infinito (ref. 9).
14.
Bruno, Cena (ref. 3), 5: “Al che rispose il Nolano, che lui non vedea per gl'occhi di Copernico, ne di Ptolomeo; ma per i proprii quanto al giuditio, et la determinatione”.
15.
Bruno, Cena (ref. 3), 6–7: “… ordinato da gli dei come una aurora, che doveva precedere l'uscita di questo sole de l'antiqua vera filosofia….”.
16.
Bruno, Cena (ref. 3), 51: “Certamente al Nolano poco se aggionge che il Copernico, Niceta Siracusano Pitagorico, Filolao, Eraclide di Ponto, Ecfanto Pitagorico, Platone nel Timeo (benché timida et inconstantemente, per che l'avea più per fede che per scienza) et il divino Cusano nel secondo suo libro De la dotta ignoranza, et altri in ogni modo rari soggetti, l'abbino detto, insegnato e confirmato prima: Perché lui lo tiene per altri proprii et più saldi principii, per i quali non per autoritate, ma per vivo senso e raggione, ha cossì certo questo, come ogn'altra cosa che possa aver per certa.” Note that very similar ‘lists of predecessors’ are found both in Copernicus himself and in Giovanni Francesco Pico della Mirandola's Examen vanitatis doctrinae gentium of 1520.
17.
For an erudite discussion of the sources and implications of Bruno's metaphysical cosmology, see BrunoGiordano, De la causa, principio et uno / Über die Ursache, das Prinzip und das Eine, transl. and ed. by LeinkaufThomas (Hamburg, 2007).
18.
FicinoMarsilio, De vita libri tres, lib. III: De vita coelitus comparanda (Basle, 1529), e.g. pp. 118 and 121: “Praeter enim id, quod hinc quidem conformis est divinis, inde vero caducis, et ad utraque vergit affectu, [anima mundi] tota interim est simul ubique. Accedit ad haec quod anima mundi totidem saltem rationes rerum seminales divinitus habet, quot ideae sunt in mente divina, quibus ipsa rationibus totidem fabricat species in materia…. Similiter anima mundi ubique vigens per Solem praecipue suam passim explicat communis vitae virtutem. Unde quidam animam et in nobis et in mundo, in quolibet membro totam, potissimum in corde collocant atque Sole.” A highly useful discussion of Bruno's debt to Ficino is provided by Michele Ciliberto, Giordano Bruno: Il teatro della vita (Milan, 2007), chap. 5, esp. pp. 184–7.
19.
BrunoGiordano, De la causa, principio et uno (London, 1584), dialogue 2, 42–50: “Il spirito, l'anima, la vita che penetra tutto, è in tutto, e move tutta la materia, empie il gremio di quella ….” “L'anima dumque del mondo è il principio formale constitutivo de l'universo, e di ciò che in quello si contiene.” “… non è minimo corpusculo che non contenga cotal porzione in sé, che non inanimi.” English translation from Giordano Bruno, Cause, principle and unity, transl. and ed. by de LuccaRobert (Cambridge, 1998), 44, 45, 44, 38. The quotation is from Virgil's Aeneid, VI, 726–7; Ficino also cites it in De vita (ref. 18), 245.
20.
BrunoGiordano, Idiota triumphans (Paris, 1586), C4r, reproduced in Giordano Bruno, Corpus iconographicum: Le incisioni nelle opere a stampa, ed. and commentary by GabrieleMino (Milan, 2001), 324.
21.
BrunoGiordano, Dell'infinito universo et mondi (London, 1584), 144: “… non potranno più che sei mondi essere contigui a questo: Perché, senza penetrazion di corpi, cossì non più che sei sfere possono essere contigue a una, come non più che sei circoli equali, senza intersezione de linee, possono toccare un altro”.
22.
Bruno, Dell'infinito universo (ref. 21), 163–4: “… se noi imaginiamo gli molti ed infiniti mondi, secondo quella raggione di composizione che solete voi imaginare, quasi che … ne intendiamo altri ed altri similmente sferici e parimente mobili; allora noi deremmo donar raggione e fengere in qual modo l'uno verrebe continuato o contiguo all'altro…. Tutto avviene dal sufficiente principio interiore per il quale naturalmente viene ad esagitarse, e non da principio esteriore, come veggiamo sempre accadere a quelle cose, che son mosse o contra o extra la propria natura. Muovensi dunque la terra e gli altri astri secondo le proprie differenze locali dal principio intrinseco, che à l'anima propria.” This soul is “non solo sensitiva … ma anco intellettiva … e intellettiva non solo come la nostra, ma forse anco piú”.
23.
In my “Bruno's Area Democriti and the origins of atomist imagery”, Bruniana & Campanelliana, iv (1998), 59–92, I have attempted to explain Bruno's geometrical notions in terms of his adherence to Pythagorean numerology.
24.
CusanusNicolaus, Dialogus de ludo globi, ed. by SengerJohann Gerhard (Hamburg, 1998), 578.
25.
Bruno, De la causa (ref. 19), 133: “Non vedete come il circolo quanto è più grande, tanto più con il suo arco si va approssimando alla rettitudine? … e con questo più e più avvicinarsi alla rettitudine della linea infinita del circolo infinito significata per IK?”.
26.
BrunoGiordano, De triplici minimo et mensura (Frankfurt, 1591; facsimile reprint in BrunoGiordano, Poemi filosofici latini, ed. by CanoneEugenio (La Spezia, 2000)), 51: “Ergo tibi archetypus minimi coram obiiciatur, / Multiplici ut minimo circum coeunte adolentem / Expendit similis generis completque figuram / Area Democriti proprio quae nomine dicta est”.
27.
Bruno, De triplici minimo (ref. 26), 49: “Eandem figuram maximo tribuimus atque minimo…. Rursum minimum in magnis et maximis esse perspicuum”.
28.
Bönker-VallonAngelika, “Die mathematische Konzeption der Metaphysik nach De triplici minimo et mensura”, in Die Frankfurter Schriften Giordano Brunos und ihre Voraussetzungen, ed. by HeipckeKlausNeuserWolfgangWickeErhard (Weinheim, 1991), 75–94, describes this archetype poignantly as the macroscopic magnification of a microscopically small ‘Gestaltungsgesetz’.
29.
For additional discussion of this archetype, refer to my essay “Bruno's Area Democriti” (ref. 23).
30.
BrunoBruno, De triplici minimo (ref. 26), 49: “In infinito … centrum quod est ratio sphaerae, est in omni parte…. In termino nulla est dimensio. In minimo dimensio est originaliter indifferens”.
31.
See, for a recent example, Lucia Vianello's valiant attempt to understand some of the atria as magical maps summarizing Bruno's reasoning, in Le mappe magiche de Giordano Bruno (Padua, 2004).
32.
See, for example, SchneiderIvo, Johannes Faulhaber 1580–1635: Rechenmeister in einer Welt des Umbruchs (Basle, 1993).
33.
Tessicini, I dintorni dell'infinito (ref. 9), 78.
34.
For the evolution of astronomical iconography, see i.a. Lachière-ReyMarcLuminetJean-Pierre, Figures du ciel (Paris, 1998); PantinIsabelle, “L'illustration des livres d'astronomie à la Renaissance: L'évolution d'une discipline à travers ses images”, in Immagini per conoscere: Dal Rinascimento alla Rivoluzione Scientifica, ed. by FeroiF.PoglianoC. (Florence, 2001), 3–41; EastwoodBruceGrasshoffGerd, “Planetary diagrams — Descriptions, models, theories: From Carolingian deployments to Copernican debates”, in The power of images in early modern science, ed. by LefèvreWolfgangRennJürgenSchoepflinUrs (Basle, 2003), 197–227; Die Sterne lügen nicht: Astrologie und Astronomie im Mittelalter und in der frühen Neuzeit (Ausstellungskatalog der Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel, Nr. 90; Wiesbaden, 2008).
35.
BrunoGiordano, De imaginum, signorum et idearum compositione, ad omnia inventionum, dispositionum et memoriæ genera libri III (Frankfurt, 1591).
36.
On the mental capturing of shadows, see BrunoGiordano, De umbris idearum (Paris, 1582).
37.
Bruno, De imaginum compositione (ref. 35), 1–3: “Ideæ sunt causa rerum ante res, idearum vestigia sunt ipsæ res seu quæ in rebus, idearum umbræ sunt ab ipsis rebus seu post res …”; “mens … veluti speculum quoddam vivens, in quo est imago rerum naturalium et umbra divinarum”.
38.
Frances Yates has understood this treatise as a manual for the “composition of magic or talismanic images, signs and ideas” (Giordano Bruno and the Hermetic tradition (ref. 8), 331). More sober, detailed and convincing is SturleseRita, “Giordano Brunos Schrift De imaginum, signorum et idearum compositione und die philosophische Lehre der Gedächtniskunst”, in Heipcke (eds), Die Frankfurter Schriften (ref. 28), 51–73.
39.
Bruno, De imaginum compositione (ref. 35), 26: “… haec enim sensus est sensuum, quoniam phantasticus ipse spiritus sensorium est communissimum primumque animae corpus, et hoc quidem latet agitque intus, praecipuum animalis habet et velut arcem (circa enim universam ipsum capitis fabricam natura construxit)…. Intimus interea sensus in cunctis suis partibus est integer; toto namque spiritu audit, toto videt, unde aliis alia distribuit, et quasi a centro ad amplitudinem circumferentiae innumeras uno eiaculans lineas inde tanquam ex communi radice exeuntes, et in quod tanquam radicem reducuntur. Hoc appellat primum animae vehiculum, medium inter temporalia et aeterna, quo plurimum vivimus, spiritus scilicet phantasticus; unum individuum omnia quae sensus sunt facit et recipit.” For my translation, I have interchanged the comma before the expression “spiritus scilicet phantasticus” with the semicolon after it.
40.
For Bruno's sailing through the heavens in a state of furor poeticus, see his De gli eroici furori (London, 1585) as well as his cosmological sonnets.